“Çocukluğumdan beri çok unutkanım.”

“Bir işe başlamak için saatlerce düşünüyorum ama son dakikaya kadar erteliyorum.”

“Dışarıdan düzenli görünüyorum ama bunu sürdürebilmek için çok fazla enerji harcıyorum.”

“Bir konuşmayı dinlerken birkaç dakika sonra aklım başka bir yere gidiyor.”

Bu tür yakınmalar yetişkinlik döneminde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu açısından değerlendirilmesi gereken belirtiler arasında olabilir.

Kadınlarda DEHB belirtileri ise her zaman toplumda bilinen hareketlilik veya aşırı enerjik olma şeklinde ortaya çıkmayabilir. Özellikle dikkatsizlik belirtilerinin ön planda olduğu kadınlarda DEHB çocukluk ve ergenlik döneminde fark edilmeyebilir.

NICE, DEHB’nin kız çocuklarında ve kadınlarda yeterince fark edilmeyebildiğine, değerlendirmeye yönlendirilme ihtimallerinin daha düşük olabileceğine ve bazı kadınların başka ruhsal ya da nörogelişimsel durumlarla açıklanabildiğine özellikle dikkat çekmektedir.

Bu nedenle bazı kadınlar DEHB tanısıyla ilk kez üniversite yıllarında, çalışma hayatında veya yetişkinlik döneminde karşılaşabilir.

Kadınlarda DEHB Neden Daha Geç Fark Edilebilir?

DEHB denildiğinde birçok kişinin zihninde yerinde duramayan, çok konuşan ve dürtüsel davranan bir çocuk görüntüsü oluşur.

Oysa DEHB yalnızca hiperaktiviteden oluşmaz.

Temel belirtiler

• dikkat eksikliği
• hiperaktivite
• dürtüsellik

alanlarında ortaya çıkabilir.

Bazı kişilerde hiperaktivite ve dürtüsellik daha belirginken bazı kişilerde dikkat eksikliği ön plandadır.

NIMH’ye göre kızlar ve kadınlar dikkatsizliğin ön planda olduğu DEHB görünümüyle daha sık tanı alırken erkeklerde hiperaktif ve dürtüsel belirtiler daha görünür olabilir. Ayrıca kız ve kadınlarda DEHB belirtilerinin çocukluk döneminde gözden kaçma ihtimali daha yüksektir.

Sessizce hayallere dalan, unutkan olan veya ödevlerini tamamlamak için normalden çok daha fazla çaba gösteren bir çocuk çevresinde büyük davranış sorunları oluşturmadığı için dikkat çekmeyebilir.

Bu durum tanının yıllarca gecikmesine neden olabilir.

Kadınlarda DEHB Belirtileri Nelerdir?

Yetişkin kadınlarda DEHB belirtileri kişiden kişiye değişebilir.

Sık karşılaşılan belirtiler arasında

• günlük işleri unutmak
• randevuları kaçırmak
• eşyaları sık sık kaybetmek
• bir konuşmayı takip etmekte zorlanmak
• okuduğu metni tekrar tekrar okumak
• başladığı işleri tamamlamakta güçlük çekmek
• sürekli ertelemek
• zamanı planlamakta zorlanmak
• önemli işleri son dakikaya bırakmak
• aynı anda birçok işe başlayıp tamamlayamamak
• günlük düzeni sürdürmekte zorlanmak
• dikkat gerektiren uzun işlerden kaçınmak
• kolayca başka uyaranlara yönelmek
• zihinsel olarak sürekli meşgul hissetmek
• sabırsızlık
• içsel huzursuzluk

bulunabilir.

NIMH, yetişkin DEHB’de zaman yönetimi, organizasyon, günlük görevleri hatırlama, büyük projeleri tamamlama ve dikkati sürdürme alanlarında güçlükler görülebileceğini belirtmektedir.

Ancak zaman zaman unutkan olmak veya bir işi ertelemek tek başına DEHB anlamına gelmez.

DEHB’de belirtilerin sürekli olması, farklı yaşam alanlarında görülmesi ve kişinin günlük işlevselliğini belirgin şekilde etkilemesi önemlidir.

Kadınlarda DEHB Her Zaman Hiperaktivite Yapar mı?

Hayır.

DEHB’nin adında hiperaktivite bulunması nedeniyle birçok yetişkin “Ben çok hareketli değilim, bende DEHB olamaz” diye düşünebilir.

Oysa yetişkinlerde hiperaktivite çocukluk dönemindeki kadar belirgin görünmeyebilir.

Bazı kişiler fiziksel hareketlilik yerine sürekli bir içsel huzursuzluk hissedebilir.

Örneğin kişi sakin şekilde oturabiliyor olsa bile zihninde aynı anda birçok düşüncenin dolaştığını, sürekli bir şey yapması gerektiğini veya rahatlamakta zorlandığını ifade edebilir.

Yaş ilerledikçe hiperaktivite ve dürtüsellik belirtilerinin azalabilmesine karşılık dikkatsizlik belirtileri daha kalıcı olabilir.

Sürekli Unutkanlık DEHB Belirtisi Olabilir mi?

Unutkanlık yetişkin DEHB’de sık karşılaşılan yakınmalardan biridir.

Kişi

• telefonunu nereye bıraktığını unutabilir
• randevuları karıştırabilir
• mesajlara cevap vermeyi unutabilir
• alışveriş yaparken önemli bir ürünü almayabilir
• yapılacak işleri hatırlamakta zorlanabilir
• başladığı bir işi başka bir işe yöneldiği için yarım bırakabilir.

Ancak unutkanlık yalnızca DEHB’ye özgü değildir.

Yoğun stres, uykusuzluk, depresyon, kaygı bozuklukları ve bazı fiziksel sağlık sorunları da dikkat ve hafızayı etkileyebilir.

Bu nedenle yalnızca unutkanlık üzerinden DEHB tanısı konulamaz.

Kadınlarda DEHB ve Erteleme Arasında İlişki Var mı?

Erteleme, yetişkinlerde DEHB değerlendirmesi sırasında sık gündeme gelen konulardan biridir.

Kişi yapması gereken işi bilir ancak başlamakta zorlanabilir.

Özellikle uzun sürecek, sıkıcı veya zihinsel olarak yoğun görevlerde bu durum daha belirgin hale gelebilir.

Son teslim tarihi yaklaştığında oluşan baskı kişinin yoğun şekilde çalışmasını sağlayabilir.

Bu nedenle yıllarca

“Ben tembelim.”

“Baskı olmadan çalışamıyorum.”

“Her şeyi neden son dakikaya bırakıyorum?”

şeklinde kendisini eleştiren bazı yetişkinlerde aslında planlama, zaman yönetimi ve dikkati sürdürme alanlarının değerlendirilmesi gerekebilir.

Ancak ertelemenin de tek başına DEHB anlamına gelmediği unutulmamalıdır.

Dışarıdan Çok Düzenli Görünen Bir Kadında DEHB Olabilir mi?

Olabilir.

Bazı kişiler yaşadıkları dikkat ve organizasyon güçlüklerini çeşitli yöntemlerle telafi etmeyi öğrenebilir.

Ajandalar, hatırlatıcılar, yapılacaklar listeleri, telefon alarmları ve katı günlük rutinler kişinin işlevselliğini korumasına yardımcı olabilir.

Dışarıdan bakıldığında kişinin hayatı oldukça düzenli görünebilir.

Ancak önemli olan bu düzenin ne kadar çabayla sürdürüldüğüdür.

Bir kişinin görevlerini yerine getiriyor olması DEHB ihtimalini tek başına ortadan kaldırmaz. Özellikle yetişkinliğin artan sorumlulukları karşısında daha önce işe yarayan telafi yöntemleri yetersiz kalabilir. NIMH, bazı yetişkinlerin çocuklukta destekleyici koşullar sayesinde belirtileriyle baş edebildiğini ancak yetişkinlikte artan taleplerle birlikte güçlüklerin daha görünür hale gelebileceğini belirtmektedir.

DEHB Üniversite veya Çalışma Hayatında Neden Ortaya Çıkmış Gibi Görünebilir?

DEHB yetişkinlikte aniden başlayan bir durum değildir.

Tanı kriterleri açısından belirtilerin çocukluk döneminden itibaren bulunması beklenir. Yetişkinlerde değerlendirme yapılırken belirtilerin 12 yaşından önce de mevcut olup olmadığı araştırılır.

Ancak çocukluk döneminde hayat daha yapılandırılmış olabilir.

Aile

• ders programını takip ediyor
• randevuları hatırlatıyor
• günlük düzeni oluşturuyor
• okul görevlerini kontrol ediyor

olabilir.

Üniversite veya çalışma hayatıyla birlikte bu dış yapı azalır.

Kişinin kendi programını yapması, faturaları takip etmesi, işe zamanında gitmesi, aynı anda birçok sorumluluğu yönetmesi ve uzun vadeli planlama yapması gerekir.

Bu noktada daha önce fark edilmeyen güçlükler görünür hale gelebilir.

Bu nedenle kişi “DEHB bende yeni başladı” şeklinde düşünebilir. Oysa ayrıntılı değerlendirmede benzer belirtilerin çocukluk döneminde de farklı biçimlerde bulunduğu görülebilir.

Kadınlarda DEHB Kaygı Bozukluğu ile Karışabilir mi?

Evet.

DEHB ve kaygı belirtileri bazı noktalarda birbirine benzeyebilir.

Kaygı yaşayan kişi endişeleri nedeniyle konsantre olmakta zorlanabilir.

DEHB olan bir kişi ise dikkat ve organizasyon problemleri sonucunda sürekli bir şeyleri unutacağı veya yetiştiremeyeceği konusunda kaygı yaşayabilir.

Ayrıca DEHB başka ruhsal durumlarla birlikte de görülebilir. NIMH, yetişkin DEHB’ye kaygı ve duygu durum bozuklukları gibi başka ruhsal bozuklukların eşlik edebileceğini belirtmektedir.

Bu nedenle yalnızca mevcut kaygıyı değerlendirmek yerine belirtilerin ne zaman başladığı ve yıllar boyunca nasıl seyrettiği araştırılmalıdır.

Kadınlarda DEHB Depresyonla Karışabilir mi?

Depresyonda konsantrasyon güçlüğü, motivasyon kaybı ve işleri tamamlamakta zorlanma görülebilir.

Bu belirtiler DEHB ile karıştırılabilir.

Ancak DEHB nörogelişimsel bir bozukluktur ve belirtilerin çocukluk döneminden itibaren mevcut olması beklenir.

Depresyondaki dikkat sorunları ise çoğunlukla depresif dönemin ortaya çıkışıyla birlikte belirginleşir.

Bunun yanında bir kişide hem DEHB hem depresyon bulunması da mümkündür.

Bu nedenle tanı koyarken yalnızca o anda yaşanan belirtiler değil, kişinin çocukluk ve ergenlik döneminden bugüne uzanan öyküsü değerlendirilmelidir.

Kadınlarda DEHB ve Duygusal Zorlanmalar

Bazı yetişkinler DEHB ile birlikte hayal kırıklığına karşı düşük tolerans, yoğun stres hissi veya duygu değişiklikleri yaşayabilir.

NIMH, yetişkin DEHB’de irritabilite, stres toleransında güçlük ve sık ya da yoğun duygu değişikliklerinin görülebileceğini belirtmektedir.

Ancak duygusal değişimler DEHB’ye özgü değildir.

Kaygı bozuklukları, depresyon, bipolar bozukluk ve farklı psikiyatrik durumlarda da benzer yakınmalar görülebilir.

Bu nedenle duygusal dalgalanmaların doğrudan DEHB’ye bağlanması doğru değildir.

Ev İşlerini ve Günlük Sorumlulukları Yönetememek DEHB Belirtisi Olabilir mi?

Yetişkinlikte DEHB yalnızca okul veya iş performansını etkilemez.

Günlük hayatın planlanması da zorlaşabilir.

Örneğin kişi

• faturaları zamanında ödemekte
• ev işlerini sıraya koymakta
• yemek planlamakta
• alışveriş listesini takip etmekte
• önemli tarihleri hatırlamakta
• kişisel eşyalarını düzenli tutmakta

zorlanabilir.

Bu görevlerin her biri küçük görünse de gün içerisinde birçok planlama ve dikkat becerisi gerektirir.

Bu nedenle bazı kadınlarda DEHB ilk olarak kariyerden çok ev ve günlük yaşamın organizasyonunda belirgin hale gelebilir.

Kadınlarda DEHB Tanısı Nasıl Konur?

DEHB tanısı yalnızca internet üzerinden yapılan bir test veya birkaç soruluk ölçek sonucuyla konulmaz.

NICE’a göre değerlendirme

• ayrıntılı klinik görüşmeyi
• gelişimsel öyküyü
• psikiyatrik öyküyü
• belirtilerin farklı ortamlardaki etkisini
• kişinin günlük işlevselliğini

içermelidir. Derecelendirme ölçekleri değerlendirmeye yardımcı olabilir ancak tek başına tanı için yeterli değildir.

Yetişkin bir kişide DEHB değerlendirilirken çocukluk yılları özellikle önemlidir.

Okul döneminde

• sürekli hayallere dalma
• ödevleri unutma
• eşyaları kaybetme
• ders çalışmayı son ana bırakma
• sınavlarda dikkatsiz hatalar yapma
• uzun süre odaklanamama

gibi belirtilerin olup olmadığı araştırılabilir.

Gerektiğinde kişinin geçmiş okul deneyimleri ve yakınlarının gözlemleri de değerlendirmeye yardımcı olabilir.

İnternetten Yapılan DEHB Testleri Tanı Koyar mı?

Hayır.

Çevrimiçi DEHB testleri kişinin belirtileri hakkında farkındalık sağlayabilir ancak tek başına tanı koyamaz.

Çünkü dikkat dağınıklığı ve unutkanlık

• kaygı
• depresyon
• uyku bozuklukları
• yoğun stres
• bazı fiziksel hastalıklar
• başka nörogelişimsel durumlar

nedeniyle de ortaya çıkabilir.

NIMH de stres, uyku bozuklukları, anksiyete, depresyon ve çeşitli sağlık sorunlarının DEHB’ye benzeyen belirtilere yol açabileceğini vurgulamaktadır.

Bu nedenle değerlendirme yalnızca belirtilerin sayısına değil, ne zaman başladığına ve kişinin hayatını nasıl etkilediğine odaklanmalıdır.

Yetişkin Kadınlarda DEHB Tedavisi Nasıl Yapılır?

Tedavi kişinin belirtilerine, ihtiyaçlarına ve eşlik eden diğer durumlara göre planlanır.

Yetişkin DEHB tedavisinde uygun hastalarda

• ilaç tedavisi
• psikoeğitim
• psikoterapi ve davranışsal yaklaşımlar
• çevresel düzenlemeler
• organizasyon ve zaman yönetimini destekleyen yöntemler

kullanılabilir.

NICE yetişkinlerde belirtiler günlük yaşamı anlamlı ölçüde etkiliyorsa değerlendirme sonrasında ilaç ve ilaç dışı tedavi seçeneklerinin kişinin durumuna göre ele alınmasını önermektedir.

Her DEHB tanısı alan kişinin aynı tedaviyi kullanması gerekmez.

Tedavi kişiye özel planlanmalıdır.

Ne Zaman Psikiyatriste Başvurulmalı?

Zaman zaman odaklanamamak veya bir randevuyu unutmak oldukça yaygındır.

Ancak dikkat ve organizasyon sorunları uzun zamandır devam ediyor ve

• iş performansını etkiliyorsa
• eğitim hayatında sorunlara yol açıyorsa
• ilişkileri zorlaştırıyorsa
• günlük sorumlulukların aksamasına neden oluyorsa
• sürekli erteleme nedeniyle yoğun stres oluşturuyorsa
• kişinin hayatını yönetebilmek için aşırı çaba göstermesine yol açıyorsa

profesyonel değerlendirme düşünülebilir.

Özellikle benzer sorunların çocukluk ve ergenlik döneminde de bulunduğunun fark edilmesi yetişkin DEHB değerlendirmesi açısından önemlidir.

Ankara Psikiyatrist Değerlendirmesinde Yetişkin DEHB

Ankara psikiyatrist arayışında olan ve yetişkin DEHB belirtileri yaşadığını düşünen kişiler için kapsamlı değerlendirme önemlidir.

DEHB tanısı yalnızca “dikkatim dağılıyor” şikâyeti üzerinden konulmaz.

Psikiyatrik değerlendirmede kişinin çocukluk döneminden itibaren belirtileri, eğitim hayatı, çalışma düzeni, ilişkileri, günlük sorumlulukları ve eşlik edebilecek diğer psikiyatrik durumlar birlikte değerlendirilir.

Amaç yalnızca belirtilere bir isim vermek değil, yaşanan güçlüklerin gerçekten DEHB ile ilişkili olup olmadığını ve kişinin hangi desteklerden fayda görebileceğini belirlemektir.

Sık Sorulan Sorular

Kadınlarda DEHB neden geç teşhis edilir?

Kadınlarda dikkatsizlik belirtileri daha görünür olabilirken dışarıdan fark edilen hiperaktivite ve davranış sorunları daha az belirgin olabilir. Ayrıca bazı kişiler belirtilerini çeşitli yöntemlerle uzun yıllar telafi edebilir. Bu nedenlerle DEHB çocukluk döneminde gözden kaçabilir.

Yetişkin bir kadında DEHB sonradan başlayabilir mi?

DEHB nörogelişimsel bir bozukluktur ve tanı açısından belirtilerin çocukluk döneminde başlamış olması beklenir. Ancak kişinin DEHB olduğunu fark etmesi veya tanı alması yetişkinlik döneminde gerçekleşebilir.

Çok unutkan olmak DEHB anlamına gelir mi?

Hayır. Unutkanlık DEHB’de görülebilir ancak stres, uyku problemleri, depresyon, kaygı ve başka sağlık durumları da unutkanlığa neden olabilir.

Kadınlarda DEHB hiperaktivite olmadan görülebilir mi?

Evet. Bazı kişilerde dikkatsizlik belirtileri daha baskındır. Hiperaktivite yetişkinlikte belirgin fiziksel hareketlilik yerine içsel huzursuzluk şeklinde de hissedilebilir.

Kadınlarda DEHB kaygı gibi görünebilir mi?

Evet. Dikkat ve organizasyon sorunları kaygıya yol açabileceği gibi kaygı bozuklukları da konsantrasyonu etkileyebilir. Ayrıca iki durum aynı kişide birlikte bulunabilir.

DEHB olan kadınlar başarılı olabilir mi?

Evet. Akademik veya mesleki başarı DEHB’yi dışlamaz. Bazı kişiler belirtilerini yoğun çaba, katı rutinler ve çeşitli telafi yöntemleriyle yönetebilir. Değerlendirmede yalnızca başarı düzeyine değil bu başarıyı sürdürebilmek için harcanan çabaya ve kişinin diğer yaşam alanlarına da bakılır.

DEHB testi tek başına tanı koyar mı?

Hayır. Ölçekler ve testler değerlendirmeyi destekleyebilir ancak DEHB tanısı kapsamlı klinik değerlendirmeye dayanır.

Kadınlarda DEHB için hangi doktora gidilir?

Yetişkinlerde DEHB şüphesi olduğunda bu alanda değerlendirme ve tedavi konusunda deneyimli bir psikiyatri uzmanına başvurulabilir.

Sonuç

Kadınlarda DEHB belirtileri her zaman dışarıdan kolayca fark edilen hiperaktivite şeklinde ortaya çıkmaz.

Unutkanlık, dikkat dağınıklığı, işleri sürekli erteleme, zamanı yönetmekte zorlanma, günlük sorumlulukları organize edememe ve zihinsel huzursuzluk bazı kadınlarda yıllarca kişilik özelliği veya dikkatsizlik olarak değerlendirilebilir.

Özellikle kişi okul veya iş hayatında başarılıysa yaşadığı güçlükler çevresi tarafından fark edilmeyebilir.

Ancak yetişkinlikte sorumlulukların artmasıyla birlikte daha önce kullanılan telafi yöntemleri yetersiz kalabilir ve belirtiler günlük hayatı daha belirgin şekilde etkilemeye başlayabilir.

DEHB tanısı tek bir belirtiye veya çevrimiçi teste dayanmaz. Çocukluk döneminden itibaren belirtilerin öyküsü, farklı yaşam alanlarındaki etkileri ve benzer yakınmalara yol açabilecek diğer durumlar birlikte değerlendirilmelidir.

Doğru değerlendirme, kişinin yıllardır yaşadığı güçlüklerin nedenini anlamasına ve ihtiyaçlarına uygun bir tedavi planının oluşturulmasına yardımcı olabilir.

Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı veya kişisel tedavi önerisi yerine geçmez.