“Acaba günaha mı girdim?”

“İçimden geçen bu düşünce nedeniyle sorumlu olur muyum?”

“Abdestim gerçekten oldu mu?”

“Namaz sırasında yanlış bir şey yaptım mı?”

“Yeterince samimi tövbe ettim mi?”

Bu tür sorular zaman zaman birçok insanın aklına gelebilir. Ancak bazı kişilerde dini ve ahlaki konularla ilgili şüpheler sürekli tekrar eder, yoğun kaygıya neden olur ve kişi bir türlü kesin olarak rahatlayamaz.

Aynı soruyu tekrar tekrar düşünmek, başkalarından sürekli güvence istemek, ibadetleri “tam doğru olduğundan emin olmak” için yeniden yapmak veya istenmeyen düşünceler nedeniyle yoğun suçluluk yaşamak dini OKB açısından değerlendirilmesi gereken belirtiler olabilir.

Psikoloji ve psikiyatri literatüründe dini veya ahlaki içerikli OKB belirtileri sıklıkla scrupulosity olarak adlandırılır. International OCD Foundation, bu tabloyu kişinin günah işlediği, Tanrı’yı kızdırdığı veya dini ve ahlaki kuralları ihlal ettiği konusunda aşırı kaygı yaşadığı bir OKB biçimi olarak tanımlamaktadır.

Dini OKB Nedir?

Dini OKB, obsesif kompulsif bozukluğun dini veya ahlaki konular üzerinden ortaya çıktığı bir görünümüdür.

Kişinin zihnine istemeden

• günah işleme
• inancını kaybetme
• kutsal değerlere saygısızlık etme
• yanlış ibadet etme
• affedilmeme
• cehenneme gitme
• ahlaken kötü biri olma

gibi düşünceler gelebilir.

Bu düşünceler kişiye yoğun sıkıntı verebilir.

Ardından kişi kaygısını azaltmak için çeşitli davranışlara veya zihinsel ritüellere başvurabilir.

Örneğin aynı duayı tekrar etmek, ibadeti yeniden yapmak veya bir din görevlisine aynı soruyu farklı şekillerde tekrar tekrar sormak geçici rahatlama sağlayabilir.

Ancak rahatlama çoğu zaman uzun sürmez.

Kısa süre sonra yeni bir şüphe ortaya çıkar ve aynı döngü yeniden başlar.

Dini OKB Belirtileri Nelerdir?

Dini OKB belirtileri kişinin dini inancına ve önem verdiği değerlere göre farklı şekillerde ortaya çıkabilir.

Sık görülebilecek obsesyonlar arasında

• sürekli günah işlemiş olabileceğinden korkmak
• istemeden küfür veya hakaret içerikli düşüncelerin gelmesi
• Tanrı’yı kızdırmış olabileceğini düşünmek
• ibadetinin kabul edilmediğinden şüphe etmek
• yeterince samimi olmadığı konusunda endişelenmek
• yanlış niyet etmiş olabileceğini düşünmek
• ahlaken kötü biri olduğu konusunda şüphe duymak
• ölüm ve ceza konusunda aşırı korku yaşamak
• inancından sürekli şüphe etmek

bulunabilir.

International OCD Foundation dini OKB’de günah, küfür, dini saflık, cezalandırılma ve kişinin gerçek inancından emin olamaması gibi korkuların görülebileceğini belirtmektedir.

Dini OKB’de Kompulsiyonlar Nelerdir?

OKB yalnızca rahatsız edici düşüncelerden oluşmaz.

Kişi bu düşüncelerin oluşturduğu kaygıyı azaltmak amacıyla çeşitli kompulsiyonlar geliştirebilir.

Dini OKB’de bunlar arasında

• aynı duayı defalarca tekrar etmek
• tövbeyi tekrar tekrar yapmak
• ibadeti yeniden başlatmak
• abdest veya temizlik işlemlerini tekrar etmek
• niyetinden emin olmaya çalışmak
• sürekli dini araştırma yapmak
• başkalarından “günaha girmedin” şeklinde güvence istemek
• din görevlilerine aynı konuyu tekrar tekrar sormak
• zihinden belirli cümle veya duaları tekrarlamak
• kötü düşünceyi başka bir düşünceyle etkisiz hale getirmeye çalışmak

bulunabilir.

Bu davranışlar dışarıdan dini hassasiyet gibi görünebilir. Ancak OKB’deki temel özellik bunların çoğunlukla inancın doğal gerekliliklerinden değil, kaygıyı azaltma ve kesinlik elde etme ihtiyacından kaynaklanmasıdır.

Vesvese ile Dini OKB Aynı Şey mi?

Günlük ve dini dilde “vesvese” kelimesi çeşitli şüphe ve istenmeyen düşünceleri tanımlamak için kullanılabilir.

Ancak her vesvese psikiyatrik anlamda OKB değildir.

Bir düşüncenin ara sıra akla gelmesi ve kişinin kısa süre içerisinde günlük yaşamına devam edebilmesi olağandır.

OKB açısından daha dikkat çekici olan durum

• düşüncelerin sürekli tekrar etmesi
• yoğun sıkıntı oluşturması
• kişinin zihninde saatlerce yer kaplaması
• tekrar tekrar kontrol veya ibadet davranışına yol açması
• günlük yaşamı ve dini hayatı zorlaştırmasıdır.

NIMH, OKB’deki obsesyonları kişinin istemediği halde tekrar tekrar ortaya çıkan düşünce, dürtü veya zihinsel imgeler olarak tanımlamaktadır. Kompulsiyonlar ise bu kaygıya yanıt olarak gerçekleştirilen tekrarlayıcı davranış veya zihinsel eylemlerdir.

Dini Hassasiyet ile Dini OKB Nasıl Ayırt Edilir?

Bu ayrım dini OKB konusunda en önemli noktalardan biridir.

Bir insanın dini kurallara dikkat etmesi, ibadetlerine özen göstermesi veya günah işlememeye çalışması tek başına psikiyatrik bir sorun değildir.

Dini OKB’de ise davranışlar çoğu zaman kişinin inancının olağan uygulamalarının ötesine geçer.

Örneğin bir kişi bir ibadeti dini kurallara uygun biçimde yaptıktan sonra

“Ya aslında niyetim yanlışsa?”

“Ya bir kelimeyi hatalı söylediysem?”

“Ya fark etmeden bozulduysa?”

şeklinde tekrar tekrar şüphe duyabilir.

International OCD Foundation, dini OKB davranışlarının kişinin mensup olduğu dini toplulukta olağan kabul edilen uygulamaların dışına çıkabildiğini ve davranışın temel motivasyonunun çoğu zaman inançtan ziyade yoğun kaygıyı azaltmak olduğunu belirtmektedir.

Dini OKB’de Günah Korkusu Nasıl Olur?

Kişi yaptığı küçük bir davranışın büyük bir günah olabileceğinden sürekli şüphe edebilir.

Bazen ortada gerçek bir davranış bile olmayabilir.

Yalnızca zihnine gelen bir düşünce nedeniyle

“Bunu düşünmüş olmam bile günah mı?”

diye yoğun suçluluk yaşayabilir.

Ardından

• tekrar tekrar tövbe etmek
• internette dini hükümler araştırmak
• yakınlarına sormak
• din görevlisinden güvence almak

gibi davranışlar başlayabilir.

Kişi cevabı aldığı anda kısa süre rahatlayabilir.

Ancak daha sonra

“Acaba soruyu doğru anlattım mı?”

“Belki o kişi durumumu tam anlamadı.”

şeklinde yeni bir şüphe ortaya çıkabilir.

Bu durum OKB’deki güvence arama döngüsünün tipik örneklerinden biri olabilir.

İstenmeyen Dini Düşünceler Günah İstediğiniz Anlamına mı Gelir?

OKB’deki obsesif düşünceler genellikle kişinin isteği dışında gelir.

NIMH, dini konular da dahil olmak üzere istenmeyen veya tabu düşüncelerin OKB’de obsesyon şeklinde görülebileceğini belirtmektedir.

Kişinin bir düşünceden yoğun biçimde rahatsız olması, o düşünceyi gerçekleştirmek istediği anlamına gelmez.

Dini OKB yaşayan kişi çoğu zaman tam tersine inancına veya ahlaki değerlerine çok önem verdiği için bu düşüncelerden daha fazla rahatsız olabilir.

OKB sıklıkla kişinin en fazla önem verdiği alanları hedef alabilir. International OCD Foundation da dini ve ahlaki değerlerin bu nedenle obsesyonların merkezine yerleşebileceğini vurgulamaktadır.

Abdest Vesvesesi OKB Olabilir mi?

Bazı kişiler abdest konusunda tekrar tekrar şüphe yaşayabilir.

Örneğin

“Her yer gerçekten yıkandı mı?”

“Acaba abdesti bozan bir şey oldu mu?”

“Doğru sırayla yaptım mı?”

gibi sorular defalarca tekrar edebilir.

Kişi birkaç dakikada tamamlanabilecek bir işlemi çok uzun sürede yapmaya başlayabilir.

Bazen abdesti baştan tekrarlar.

Rahatlama kısa süreli olur ve yeni bir şüphe gelir.

International OCD Foundation’ın dini OKB konusunda Müslüman bireylere ilişkin yayınında abdestin tekrar tekrar alınması ve ibadetin yeniden başlatılması dini OKB’de görülebilecek kompulsif davranışlara örnek olarak verilmektedir.

Ancak her abdest konusunda tereddüt yaşamak OKB anlamına gelmez. Belirtilerin sıklığı, şiddeti ve kişinin hayatındaki etkisi değerlendirilmelidir.

Namazı Tekrar Tekrar Kılmak Dini OKB Belirtisi Olabilir mi?

Bazı kişiler namaz sırasında

• niyetinden
• okuduğu ayetlerden
• rekât sayısından
• telaffuzundan
• dikkatinin yeterli olup olmadığından

sürekli şüphe duyabilir.

Kişi ibadeti tamamladıktan sonra bile

“Doğru olmadı.”

düşüncesiyle yeniden başlama ihtiyacı hissedebilir.

Eğer bu davranış sürekli hale geliyor, ciddi vakit kaybına veya ibadet sırasında yoğun kaygıya yol açıyorsa OKB açısından değerlendirme gerekebilir.

Burada amaç kişinin dini inancını sorgulamak değil, kaygı nedeniyle oluşan tekrar döngüsünü değerlendirmektir.

Sürekli Tövbe Etmek Dini OKB Belirtisi mi?

Tövbe dini yaşamın doğal bir parçası olabilir.

Ancak kişi ortada belirgin bir neden bulunmadığı halde zihnine gelen her istenmeyen düşünce için tekrar tekrar tövbe etmek zorunda hissediyorsa kompulsif bir döngü oluşabilir.

Örneğin kişi tövbe ettikten birkaç saniye sonra

“Yeterince samimi miydim?”

şeklinde tekrar şüphe edebilir.

Ardından tövbeyi yeniden yapar.

Bir süre sonra

“Bu sefer doğru söyledim mi?”

şüphesi gelir.

Bu durumda sorun tövbenin kendisi değil, hiçbir zaman yeterince emin olamama ve kesinlik arayışıdır.

Dini Konuları Sürekli Araştırmak OKB Olabilir mi?

Bilgi edinmek doğal bir davranıştır.

Ancak bazı kişiler aynı dini soruyu saatlerce araştırabilir.

Bir cevap bulduklarında kısa süre rahatlar ancak daha sonra başka bir kaynağa bakma ihtiyacı hissederler.

On farklı kaynak aynı cevabı verse bile

“Ya hepsi yanlışsa?”

şüphesi devam edebilir.

Bu noktada araştırma bilgi edinmekten çok kaygıyı azaltmak için yapılan bir kompulsiyona dönüşebilir.

OKB’de kişinin ulaşmaya çalıştığı şey çoğu zaman bilgi değil yüzde yüz kesinliktir.

Fakat mutlak kesinlik sağlanamadığı için araştırma döngüsü devam eder.

Sürekli Din Görevlisine Soru Sormak OKB Belirtisi Olabilir mi?

Bazı dini konularda din görevlisine danışmak son derece doğaldır.

Ancak aynı veya çok benzer soruların tekrar tekrar sorulması güvence arama kompulsiyonu haline gelebilir.

Örneğin kişi

“Günaha girdim mi?”

sorusuna “Hayır” cevabını aldıktan sonra kısa süre rahatlayabilir.

Daha sonra

“Acaba bütün ayrıntıları anlatmadığım için böyle söyledi?”

diye tekrar sorabilir.

International OCD Foundation, dini OKB’de dini liderlerden veya yakınlardan tekrar tekrar güvence istemenin sık görülebilen kompulsiyonlardan biri olduğunu belirtmektedir.

Dini OKB İnançsızlık Anlamına mı Gelir?

Hayır.

Dini OKB kişinin inançlı veya inançsız olmasıyla ölçülen bir durum değildir.

Farklı dinlerden kişilerde görülebileceği gibi belirgin bir dini aidiyeti olmayan kişilerde ahlaki scrupulosity de görülebilir.

International OCD Foundation dini OKB’nin belirli bir dine özgü olduğuna ilişkin kanıt bulunmadığını belirtmektedir.

Kişinin inancıyla ilgili yoğun şüphelerinin bulunması da gerçek inancının ne olduğu konusunda doğrudan sonuç çıkarılmasını sağlamaz.

Dini OKB ile Normal Suçluluk Arasındaki Fark Nedir?

İnsanlar gerçekten yanlış olduğunu düşündükleri bir davranış sonrasında suçluluk yaşayabilir.

Bu duygu kişiye davranışını değerlendirme ve gerekirse telafi etme fırsatı verebilir.

Dini OKB’de ise suçluluk çoğu zaman

• ortada kesin bir hata olmadan
• yalnızca düşünce nedeniyle
• küçük bir belirsizlik üzerinden
• aynı konunun tekrar tekrar değerlendirilmesiyle

devam edebilir.

Kişi ne kadar açıklama veya güvence alırsa alsın kesin olarak rahatlayamayabilir.

Bu sürekli belirsizlik ve rahatlama arayışı OKB döngüsünün önemli özelliklerinden biridir.

Dini OKB’de Zihinsel Ritüeller Olur mu?

Evet.

Kompulsiyonlar her zaman dışarıdan görülen davranışlar değildir.

Kişi zihninde de çeşitli ritüeller gerçekleştirebilir.

Örneğin

• kötü düşünceyi “temizlemek” için iyi bir düşünce düşünmek
• belirli duaları zihinden tekrar etmek
• geçmişteki konuşmaları tekrar tekrar analiz etmek
• niyetinin gerçekten iyi olup olmadığını kontrol etmek
• “Ben iyi bir insan mıyım?” sorusunun cevabını sürekli aramak

zihinsel kompulsiyonlara örnek olabilir.

International OCD Foundation, aşırı dua etme, zihinde kutsal ifadeleri tekrarlama ve kötü düşünceleri başka düşüncelerle etkisizleştirmeye çalışmayı dini OKB’de görülebilecek zihinsel kompulsiyonlar arasında göstermektedir.

Dini OKB Kendi Kendine Geçer mi?

OKB’nin seyri kişiden kişiye değişebilir.

Belirtiler bazı dönemlerde azalabilir veya artabilir.

Ancak kişinin yaşamını etkileyen OKB belirtilerinin yalnızca irade kullanarak veya “düşünmemeye çalışarak” geçmesini beklemek her zaman gerçekçi değildir.

Hatta obsesif düşünceleri zorla bastırmaya çalışmak kişinin bu düşüncelere daha fazla dikkat etmesine neden olabilir.

Etkili tedavi seçenekleri bulunmaktadır.

Dini OKB Nasıl Tedavi Edilir?

Dini OKB, diğer OKB türlerinde kullanılan kanıta dayalı tedavilere yanıt verebilir.

Tedavinin önemli seçeneklerinden biri bilişsel davranışçı terapi kapsamında maruz bırakma ve tepki önleme terapisi, yani ERP’dir.

NIMH, ERP’nin OKB’deki kompulsif davranışların azaltılmasında etkili olduğunu belirtmektedir. Bu yöntemde kişi korku ve obsesyonlarını tetikleyen durumlarla kontrollü biçimde karşılaşırken normalde yaptığı kompulsiyonu gerçekleştirmemeyi öğrenir.

Dini OKB tedavisinin amacı kişinin inancını değiştirmek veya ibadet etmesini engellemek değildir.

International OCD Foundation, tedavinin kişinin gerçek dini değerlerine saygılı şekilde yürütülebileceğini ve kişinin inancıyla ruh sağlığı tedavisi arasında seçim yapmak zorunda olmadığını vurgulamaktadır.

ERP Dini İnançlara Aykırı mı?

Doğru uygulandığında amaç dini kuralları ihlal ettirmek değildir.

Tedavinin hedefi OKB’nin kişiye eklediği zorlayıcı kuralları azaltmaktır.

Örneğin dini olarak bir ibadetin bir kez yapılması yeterliyken OKB kişiye

“Bir kez daha yap, yoksa doğru olmadığından emin olamazsın.”

diyebilir.

ERP yaklaşımı bu noktada kişinin tekrar davranışına direnmesini ve belirsizlik hissine rağmen günlük hayatına devam edebilmesini destekler.

Dini konulardaki sınırların netleştirilmesi gereken durumlarda kişinin inanç geleneğini bilen güvenilir bir dini danışman ile ruh sağlığı uzmanının iş birliği de faydalı olabilir.

Dini OKB’de İlaç Kullanılır mı?

Bazı kişilerde kullanılabilir.

OKB tedavisinde özellikle serotonin sistemi üzerinde etkili olan bazı antidepresan ilaçlar kullanılabilir.

NIMH, SSRI grubu antidepresanların OKB tedavisinde sık kullanılan ilaçlar arasında olduğunu belirtmektedir. İlaç tedavisinin etkisinin ortaya çıkması birkaç hafta sürebilir ve OKB tedavisindeki doz gereksinimleri depresyon tedavisinden farklı olabilir.

İlaç başlanması, doz değişikliği veya ilacın bırakılması psikiyatrist kontrolünde yapılmalıdır.

Dini OKB’de Tedavi İnancı Zayıflatır mı?

Tedavinin amacı kişinin dini inancını azaltmak değildir.

Aksine birçok kişi için amaç dini yaşamı korku, şüphe ve zorlayıcı ritüellerin etkisinden ayırabilmektir.

Dini OKB yaşayan bir kişi ibadetini huzur amacıyla değil

“Yanlış yaparsam korkunç bir şey olur.”

düşüncesiyle gerçekleştirmeye başlayabilir.

Tedaviyle hedeflenen, kişinin dini değerleriyle OKB’nin yarattığı zorlayıcı kurallar arasındaki farkı fark edebilmesidir.

IOCDF, dini inanç ile OKB tedavisinin bir arada sürdürülebileceğini özellikle vurgulamaktadır.

Dini OKB İçin Ne Zaman Psikiyatriste Başvurulmalı?

Dini şüpheler

• gün içerisinde uzun süre zihni meşgul ediyorsa
• ibadetlerin tekrar tekrar yapılmasına neden oluyorsa
• sürekli güvence alma ihtiyacı oluşturuyorsa
• okul veya iş yaşamını etkiliyorsa
• aile ilişkilerini bozuyorsa
• yoğun suçluluk ve kaygıya yol açıyorsa
• kişinin dini yaşamdan tamamen uzaklaşmasına neden oluyorsa

profesyonel değerlendirme düşünülebilir.

NIMH, obsesyon ve kompulsiyonların ciddi zaman kaybına, sıkıntıya veya günlük işlevlerde bozulmaya yol açmasının OKB açısından önemli olduğunu belirtmektedir.

Ankara Psikiyatrist Değerlendirmesinde Dini OKB

Ankara psikiyatrist arayışında olan ve dini içerikli takıntı veya vesveseler yaşayan kişiler için değerlendirmede hem psikiyatrik belirtilere hem de kişinin dini ve kültürel değerlerine saygılı bir yaklaşım önemlidir.

Psikiyatri görüşmesinde

• düşüncelerin ne sıklıkta ortaya çıktığı
• kişinin ne kadar zamanını aldığı
• hangi kompulsiyonların yapıldığı
• güvence arama davranışları
• ibadetlerin tekrar edilip edilmediği
• günlük yaşamın ne kadar etkilendiği
• başka OKB belirtilerinin bulunup bulunmadığı
• depresyon ve kaygı belirtileri

değerlendirilebilir.

Amaç kişinin dini düşüncelerini doğru veya yanlış olarak değerlendirmek değildir.

Temel amaç, düşünce ve davranışların kişinin kontrolünü ne kadar zorlaştırdığını ve OKB döngüsünün günlük yaşamı ne ölçüde etkilediğini anlamaktır.

Sık Sorulan Sorular

Dini OKB nedir?

Dini OKB, obsesif kompulsif bozukluk belirtilerinin dini veya ahlaki konular üzerinde yoğunlaştığı bir OKB görünümüdür. Günah, inanç, ibadet veya ahlaki doğruluk konusunda tekrarlayan obsesyonlar ve kompulsiyonlar görülebilir.

Vesvese OKB midir?

Her vesvese OKB değildir. Şüpheler yoğun, tekrarlayıcı ve zaman alıcı hale geliyor, kişiyi sürekli ritüeller yapmaya yöneltiyor ve günlük yaşamı etkiliyorsa OKB açısından değerlendirme gerekebilir.

Sürekli günah işlediğimi düşünmek OKB olabilir mi?

Olabilir. Özellikle ortada belirgin bir neden bulunmadığı halde günah işlediğine ilişkin tekrarlayan korkular ve bunlara eşlik eden sürekli tövbe, araştırma veya güvence alma davranışları varsa dini OKB değerlendirilebilir.

Abdest vesvesesi OKB midir?

Her abdest şüphesi OKB anlamına gelmez. Ancak abdestin tekrar tekrar alınması, çok uzun sürmesi ve kişinin doğru olduğundan bir türlü emin olamaması OKB döngüsünün parçası olabilir.

Namazı tekrar etmek OKB belirtisi olabilir mi?

İbadetin doğru olmadığına ilişkin sürekli şüphe nedeniyle namazın tekrar tekrar başlatılması veya yeniden kılınması kompulsif davranış olabilir.

Dini OKB imanın zayıf olduğunu gösterir mi?

Hayır. Dini OKB psikiyatrik bir tablodur ve kişinin inancının gücü hakkında doğrudan bir değerlendirme sağlamaz. OKB çoğu zaman kişinin önem verdiği değerleri hedef alabilir.

Kötü bir düşüncenin aklıma gelmesi onu istediğim anlamına gelir mi?

Hayır. OKB’deki obsesyonlar kişinin istemediği halde ortaya çıkan düşünceler olabilir. Düşüncenin akla gelmesi kişinin onu gerçekleştirmek istediği anlamına gelmez.

Dini OKB’de sürekli fetva veya cevap aramak neden rahatlatmaz?

Güvence kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Ancak OKB yeni bir şüphe üretebildiği için kişi tekrar cevap aramaya başlayabilir. Böylece güvence arama davranışı döngünün devam etmesine katkıda bulunabilir.

Dini OKB nasıl geçer?

OKB için bilişsel davranışçı terapi ve özellikle ERP etkili tedavi seçenekleri arasındadır. Bazı kişilerde ilaç tedavisi de kullanılabilir. Tedavi kişiye özel planlanmalıdır.

Dini OKB için psikiyatrist mi psikolog mu?

Tanı ve ilaç değerlendirmesi için psikiyatri uzmanına başvurulabilir. Psikoterapi süreci ise OKB ve ERP konusunda eğitimli bir ruh sağlığı uzmanıyla yürütülebilir.

Sonuç

Dini OKB nedir? sorusunun cevabı dini hassasiyet veya inançlı olmak değildir.

Dini OKB’de kişinin önem verdiği dini veya ahlaki konular, tekrarlayan obsesyonların merkezine yerleşebilir.

Günah işleme korkusu, ibadetin kabul edilmediğine ilişkin sürekli şüpheler, istenmeyen dini düşünceler, abdest veya ibadeti tekrar etmek ve devamlı güvence aramak bu tabloda görülebilir.

Temel sorun çoğu zaman kişinin dini kurallara önem vermesi değil, hiçbir zaman yeterince emin hissedememesi ve kaygıyı azaltmak amacıyla tekrarlayıcı davranışlara yönelmesidir.

Dini OKB tedavi edilebilir.

Tedavinin amacı kişinin inancını değiştirmek değil, OKB’nin oluşturduğu korku ve kompulsiyon döngüsünü azaltarak kişinin kendi dini ve ahlaki değerlerini daha özgür biçimde yaşayabilmesini sağlamaktır.

Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı, fetva veya kişisel tedavi önerisi yerine geçmez.