Bir işe başlamakta zorlanmak, sürekli ertelemek, önemli randevuları unutmak veya birkaç dakika çalıştıktan sonra dikkatin başka bir yere kayması zaman zaman herkesin yaşayabileceği durumlardır.
Ancak bu sorunlar çocukluk döneminden beri devam ediyor, iş veya eğitim hayatını etkiliyor ve günlük sorumlulukların yerine getirilmesini sürekli zorlaştırıyorsa dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) açısından değerlendirme gerekebilir.
DEHB yalnızca çocukluk döneminde görülen bir durum değildir. Bazı kişiler çocukluk döneminde tanı almadan yetişkinliğe ulaşabilir ve yaşadıkları güçlüklerin DEHB ile ilişkili olabileceğini yıllar sonra fark edebilir.
Yetişkinlerde DEHB Nedir?
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu; dikkat, dürtü kontrolü ve aktivite düzeyiyle ilişkili belirtilerin görülebildiği nörogelişimsel bir bozukluktur.
Belirtiler çocukluk döneminde başlar ancak yetişkinlik döneminde de devam edebilir.
Yetişkinlikte hiperaktivite çocukluk dönemindeki kadar belirgin olmayabilir. Bunun yerine kişinin içsel huzursuzluk yaşaması, sürekli bir şeylerle meşgul olma ihtiyacı hissetmesi veya uzun süre aynı yerde kalmakta zorlanması görülebilir.
Yetişkinlerde DEHB Belirtileri Nelerdir?
DEHB belirtileri her bireyde aynı şekilde ortaya çıkmaz.
Yetişkinlerde sık görülebilecek belirtiler arasında;
- Dikkatin kolay dağılması
- İşleri sürekli erteleme
- Başlanan işleri tamamlamakta zorlanma
- Randevuları unutma
- Eşyaları sık kaybetme
- Zaman yönetiminde güçlük
- Planlama yapmakta zorlanma
- Uzun konuşmaları takip etmekte güçlük
- Aynı anda birçok işe başlayıp bitirememek
- Dürtüsel kararlar vermek
- Sabırsızlık
- İçsel huzursuzluk
yer alabilir.
Bu belirtilerin birkaçının bulunması tek başına DEHB tanısı anlamına gelmez.
Yetişkinlerde Dikkat Eksikliği Nasıl Görülür?
Yetişkinlerde dikkat eksikliği özellikle iş ve günlük yaşam sırasında daha belirgin hale gelebilir.
Kişi;
- Toplantılarda konuşmaları takip etmekte zorlanabilir.
- Kitap okurken aynı bölümü tekrar tekrar okuyabilir.
- Çalışırken sık sık başka işlere geçebilir.
- Telefon ve bildirimlerle kolayca dikkatini kaybedebilir.
- Önemli ayrıntıları gözden kaçırabilir.
- Günlük görevleri organize etmekte zorlanabilir.
Bu durum kişinin potansiyelini kullanamadığını düşünmesine neden olabilir.
Sürekli Erteleme DEHB Belirtisi Olabilir mi?
Olabilir ancak her erteleme davranışı DEHB anlamına gelmez.
DEHB yaşayan bazı yetişkinlerde işe başlama ve görevleri organize etme konusunda belirgin güçlük görülebilir.
Kişi yapması gereken işi bildiği halde başlayamayabilir ve görevi son ana kadar erteleyebilir.
Özellikle uzun süreli dikkat gerektiren veya sıkıcı olarak algılanan görevlerde bu durum daha belirgin olabilir.
Sürekli Unutkanlık DEHB Belirtisi midir?
Unutkanlık yetişkin DEHB’de görülebilecek belirtilerden biridir.
Kişi;
- Randevuları unutabilir.
- Faturaları zamanında ödemeyi atlayabilir.
- Anahtar veya telefonunu sık sık kaybedebilir.
- Yapması gereken işleri unutabilir.
Ancak unutkanlığın birçok farklı nedeni bulunmaktadır.
Yoğun stres, uyku problemleri, depresyon, kaygı bozuklukları ve bazı fiziksel sağlık sorunları da unutkanlığa neden olabilir.
Bu nedenle yalnızca unutkanlığa bakılarak DEHB tanısı konulamaz.
DEHB ve Odaklanma Sorunu Aynı Şey midir?
Hayır.
Odaklanma güçlüğü DEHB’nin önemli belirtilerinden biri olabilir ancak tek başına DEHB anlamına gelmez.
Dikkat sorunları;
- Depresyon,
- Kaygı bozukluğu,
- Uyku bozuklukları,
- Yoğun stres,
- Bazı ilaçlar,
- Fiziksel hastalıklar
nedeniyle de ortaya çıkabilir.
Bu nedenle dikkat problemlerinin nedeninin kapsamlı şekilde değerlendirilmesi gerekir.
DEHB Olan Kişiler Hiçbir Şeye Odaklanamaz mı?
Hayır.
DEHB yaşayan kişiler bazı ilgi çekici veya ödüllendirici faaliyetlere uzun süre yoğunlaşabilir.
Bazı kişiler bunu “hiperfokus” olarak tarif eder.
Kişi ilgisini çeken bir işle saatlerce uğraşabilirken rutin veya sıkıcı bir göreve birkaç dakika bile odaklanmakta zorlanabilir.
Bu durum bazen kişinin “İstediğinde yapabiliyor.” şeklinde yanlış değerlendirilmesine neden olabilir.
Yetişkinlerde DEHB İş Hayatını Nasıl Etkiler?
DEHB belirtileri iş yaşamında belirgin sorunlara neden olabilir.
Örneğin;
- İşleri son dakikaya bırakmak
- Teslim tarihlerini kaçırmak
- Toplantıları unutmak
- Aynı anda çok fazla işe başlamak
- Öncelik belirlemekte zorlanmak
- İş ortamında dikkatin kolay dağılması
performansı olumsuz etkileyebilir.
Kişi yeterli bilgi ve beceriye sahip olduğu halde istediği performansı gösteremediğini düşünebilir.
Yetişkinlerde DEHB İlişkileri Etkiler mi?
Evet.
Unutkanlık, dürtüsellik veya karşıdaki kişiyi dinlemekte zorlanmak ilişkilerde yanlış anlaşılmalara neden olabilir.
Örneğin partner;
- Dinlenmediğini,
- Önemsenmediğini,
- Verilen sözlerin tutulmadığını
düşünebilir.
Oysa bazı davranışların altında dikkat ve dürtü kontrolüyle ilgili sorunlar bulunabilir.
Yetişkin DEHB Testi ile Tanı Konulur mu?
İnternette birçok yetişkin DEHB testi bulunmaktadır.
Bu testler kişinin belirtilerini fark etmesine yardımcı olabilir ancak tek başına tanı koymak için yeterli değildir.
DEHB tanısı psikiyatri uzmanı tarafından yapılan kapsamlı klinik değerlendirme sonucunda konulur.
Değerlendirme sırasında kişinin yalnızca mevcut belirtileri değil, çocukluk dönemindeki belirtileri ve yaşam öyküsü de önemlidir.
Yetişkinlerde DEHB Tanısı Nasıl Konulur?
DEHB tanısı tek bir kan testi, görüntüleme yöntemi veya internet testi ile konulmaz.
Psikiyatri değerlendirmesinde;
- Mevcut belirtiler
- Belirtilerin ne zamandır devam ettiği
- Çocukluk dönemindeki dikkat ve davranış özellikleri
- Eğitim hayatı
- İş yaşamı
- Sosyal ilişkiler
- Günlük işlevsellik
- Eşlik eden diğer psikiyatrik durumlar
birlikte değerlendirilebilir.
Gerekli görüldüğünde standardize ölçeklerden de yararlanılabilir.
Yetişkinlerde DEHB Belirtileri
Yetişkinlerde DEHB Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi kişinin belirtilerine ve ihtiyaçlarına göre planlanır.
Tedavi sürecinde;
- Psikoeğitim
- Davranışsal ve organizasyon becerilerine yönelik çalışmalar
- Psikoterapi
- Gerekli görüldüğünde ilaç tedavisi
- Uyku ve yaşam tarzı düzenlemeleri
değerlendirilebilir.
Amaç yalnızca dikkat süresini artırmak değil, kişinin günlük yaşamındaki işlevselliğini geliştirmektir.
Ne Zaman Uzman Desteği Alınmalıdır?
Dikkat dağınıklığı, unutkanlık veya erteleme davranışları;
- İş hayatınızı etkiliyorsa,
- Eğitim performansınızı düşürüyorsa,
- İlişkilerinizde sorunlara neden oluyorsa,
- Günlük sorumluluklarınızı yerine getirmenizi zorlaştırıyorsa,
- Uzun süredir devam ediyorsa
psikiyatri değerlendirmesi faydalı olabilir.
Özellikle belirtilerin çocukluk döneminden itibaren var olup olmadığının değerlendirilmesi önemlidir.
Yetişkinlerde DEHB Belirtileri
Ankara Psikiyatrist Desteği ile Yetişkin DEHB Değerlendirmesi
Yetişkinlerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu belirtileri depresyon, kaygı bozukluğu, uyku sorunları ve yoğun stres gibi birçok farklı durumla karışabilir.
Bu nedenle yalnızca dikkat dağınıklığı veya unutkanlığa bakılarak DEHB tanısı konulmamalıdır.
Ankara psikiyatrist desteği ile yapılan kapsamlı değerlendirmede kişinin çocukluk döneminden günümüze kadar olan belirtileri, eğitim ve iş yaşamı, günlük işlevselliği ve eşlik eden diğer psikiyatrik durumlar birlikte incelenebilir.
DEHB tanısı doğrulanırsa kişinin ihtiyaçlarına göre tedavi planı oluşturulabilir. Gerekli görüldüğünde ilaç tedavisi, psikoterapi ve günlük yaşam becerilerini destekleyen yaklaşımlar birlikte değerlendirilebilir.
Sık Sorulan Sorular
Yetişkinlerde DEHB nasıl anlaşılır?
Dikkat dağınıklığı, sürekli erteleme, unutkanlık, organizasyon güçlüğü, dürtüsellik ve zaman yönetimi sorunları görülebilir. Tanı için psikiyatri değerlendirmesi gerekir.
Yetişkinlerde DEHB sonradan ortaya çıkar mı?
DEHB nörogelişimsel bir bozukluktur ve belirtileri çocukluk döneminde başlar. Ancak bazı kişilerde belirtiler yetişkinlik döneminde fark edilebilir veya günlük yaşam üzerindeki etkisi daha görünür hale gelebilir.
Her dikkat dağınıklığı DEHB midir?
Hayır. Kaygı, depresyon, uyku sorunları, yoğun stres ve çeşitli sağlık sorunları da dikkat güçlüğüne neden olabilir.
İnternetteki DEHB testleri güvenilir mi?
Tarama testleri belirtileri fark etmeye yardımcı olabilir ancak tek başına DEHB tanısı koyamaz. Tanı kapsamlı klinik değerlendirme ile konulur.
Yetişkin DEHB tedavi edilebilir mi?
DEHB belirtileri uygun tedavi ve destek yöntemleriyle yönetilebilir. Tedavi kişinin belirtileri ve ihtiyaçlarına göre planlanır.
Yetişkin DEHB için hangi doktora gidilir?
DEHB şüphesi bulunan yetişkinler psikiyatri uzmanına başvurarak kapsamlı değerlendirme yaptırabilir.