İnsan yaşamı boyunca kendisini fiziksel veya psikolojik olarak derinden etkileyen olaylarla karşılaşabilir.
Trafik kazaları, doğal afetler, şiddet, saldırı, ciddi yaralanmalar, savaş, kişinin yaşamını tehdit eden olaylar veya başkalarının başına gelen ağır bir olaya tanıklık etmek kişinin psikolojik dünyasında önemli etkiler bırakabilir.
Travmatik bir olayın ardından bir süre;
- Olayı düşünmek
- Korkmak
- Uyuyamamak
- Olayla ilgili rüyalar görmek
- Kendini huzursuz hissetmek
beklenebilen tepkiler arasında olabilir.
Ancak bazı kişilerde bu belirtiler zaman içerisinde azalmayabilir.
Kişi olay sona ermiş olmasına rağmen zihni ve bedeni hâlâ tehlike devam ediyormuş gibi tepki verebilir.
Bu durum travma sonrası stres bozukluğu ile ilişkili olabilir.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedir?
Travma sonrası stres bozukluğu, kişinin travmatik bir olay yaşaması veya belirli şekillerde travmaya maruz kalmasının ardından ortaya çıkabilen psikiyatrik bir bozukluktur.
Kısaca TSSB olarak adlandırılır.
Kişi olayın üzerinden zaman geçmiş olmasına rağmen travmayı zihninde yeniden yaşayabilir.
Bazı kişiler olayı hatırlatan yerlerden, insanlardan veya konuşmalardan kaçınabilir.
Aynı zamanda kişi kendisini sürekli tetikte hissedebilir.
Bu belirtiler günlük yaşamı, ilişkileri, iş hayatını ve uyku düzenini etkileyebilir.
Her Travma Yaşayan Kişide TSSB Gelişir mi?
Hayır.
Travmatik bir olay yaşamak otomatik olarak travma sonrası stres bozukluğu gelişeceği anlamına gelmez.
İnsanların travmaya verdikleri tepkiler farklıdır.
Aynı olayı yaşayan iki kişiden biri zaman içerisinde günlük yaşamına dönebilirken diğer kişi uzun süre psikolojik belirtiler yaşayabilir.
Travmanın niteliği, kişinin geçmiş deneyimleri, mevcut psikolojik durumu ve sosyal destek gibi birçok etken süreci etkileyebilir.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?
TSSB belirtileri farklı alanlarda ortaya çıkabilir.
Kişi travmatik olayı tekrar tekrar hatırlayabilir, olayla ilgili uyaranlardan kaçınabilir veya kendisini sürekli tehlikede hissedebilir.
Sık görülebilen belirtiler arasında;
- Travmatik olayı istemeden tekrar hatırlamak
- Olayla ilgili kabuslar görmek
- Flashback yaşamak
- Olayı hatırlatan yerlerden kaçınmak
- Travma hakkında konuşmak istememek
- Sürekli tetikte olmak
- Kolay irkilmek
- Uyku problemleri
- Konsantrasyon güçlüğü
- Öfke ve sinirlilik
- Suçluluk
- İnsanlardan uzaklaşmak
- Olumlu duyguları hissetmekte zorlanmak
yer alabilir.
Travmayı Sürekli Hatırlamak Normal midir?
Travmatik bir olayın ardından kişinin yaşadıklarını düşünmesi normal bir tepki olabilir.
Ancak bazı kişilerde anılar kişinin isteği dışında tekrar tekrar zihne gelebilir.
Kişi;
“Düşünmek istemiyorum ama görüntüler gözümün önüne geliyor.”
şeklinde tarif edebilir.
Bazen bir ses, koku, görüntü veya konuşma travmatik anının yeniden ortaya çıkmasına neden olabilir.
Bu tür istemsiz hatırlamalar TSSB belirtileri arasında yer alabilir.
Flashback Nedir?
Flashback, travmatik olayın yalnızca hatırlanmasından daha yoğun bir deneyim olabilir.
Kişi kısa süreliğine olay tekrar yaşanıyormuş gibi hissedebilir.
Örneğin geçmişte ciddi bir trafik kazası yaşayan kişi ani bir fren sesi duyduğunda zihninde kazayı çok canlı şekilde yeniden yaşayabilir.
Bazı kişiler;
“Sanki yeniden oradaydım.”
şeklinde ifade edebilir.
Flashback sırasında kişi yoğun korku ve fiziksel belirtiler yaşayabilir.
Travma Sonrası Kabus Görmek Normal midir?
Travmatik olayların ardından kabuslar görülebilir.
Bazı kişiler doğrudan yaşadığı olayla ilgili rüyalar görürken bazı kişiler travmayla ilişkili farklı korkutucu rüyalar görebilir.
Kabusların sık tekrarlaması kişinin uyumaktan korkmasına neden olabilir.
Kişi;
“Uyursam yine aynı rüyayı göreceğim.”
diye düşünerek uykuya direnebilir.
Bu durum zaman içerisinde uykusuzluğu ve gündüz yorgunluğunu artırabilir.
Travma Sonrası Kaçınma Nedir?
Travmayı hatırlatan şeylerden uzak durmaya çalışmak TSSB’de görülebilen önemli belirtilerden biridir.
Kişi;
- Olayın gerçekleştiği yere gitmeyebilir
- Olay hakkında konuşmak istemeyebilir
- Belirli kişileri görmekten kaçınabilir
- Travmayı hatırlatan haberleri izlemeyebilir
- Belirli araçları veya güzergahları kullanmayabilir
Kaçınma kısa vadede kişiyi rahatlatabilir.
Ancak kaçınmanın giderek genişlemesi günlük yaşamın kısıtlanmasına neden olabilir.
Travma Sonrası Sürekli Tetikte Olmak Ne Demektir?
Travmatik bir olaydan sonra kişi tehlikenin yeniden ortaya çıkabileceği düşüncesiyle çevresini sürekli kontrol edebilir.
Örneğin;
- Kapıları tekrar tekrar kontrol edebilir
- Küçük seslerde irkilebilir
- Kalabalık ortamlarda çıkışları gözlemleyebilir
- Arkasından birinin geldiğini düşündüğünde yoğun korku yaşayabilir
Kişinin sinir sistemi sürekli alarm durumundaymış gibi hissedilebilir.
Bu durum uzun süre devam ettiğinde oldukça yorucu olabilir.
Travma Sonrası İrkilme Neden Artar?
TSSB yaşayan kişiler bazı ses veya hareketlere normalden daha güçlü tepki verebilir.
Ani bir kapı sesi, yüksek sesle konuşan biri veya beklenmedik bir dokunma kişiyi ciddi şekilde irkiltebilir.
Bu durum kişinin tehlikeyi erken fark etmeye yönelik aşırı uyarılmışlık haliyle ilişkili olabilir.
Travma Sonrası Öfke Neden Olur?
Travma sonrasında bazı kişiler daha sinirli ve tahammülsüz hale geldiklerini fark edebilir.
Küçük olaylara normalden daha güçlü tepki verebilirler.
Bu durum kişinin sürekli tetikte olması, uyku problemleri yaşaması ve kendisini güvende hissetmekte zorlanmasıyla ilişkili olabilir.
Öfkenin ilişkileri veya günlük yaşamı etkilemesi durumunda değerlendirilmesi önemlidir.
Travma Sonrası Duygusal Uyuşma Olur mu?
Evet.
Bazı kişiler travmadan sonra yalnızca korku yaşamaz.
Tam tersine hiçbir şey hissetmiyormuş gibi olabilir.
Kişi;
“Eskiden sevindiğim şeylere artık tepki veremiyorum.”
“Her şeyden kopmuş gibiyim.”
şeklinde ifadeler kullanabilir.
İnsanlardan uzaklaşma ve olumlu duyguları hissetmekte zorlanma travma sonrası görülebilen belirtiler arasında olabilir.
Travma Sonrası Depersonalizasyon ve Derealizasyon Olabilir mi?
Bazı kişiler travmatik olay sırasında veya sonrasında kendisine veya çevresine yabancılaşmış gibi hissedebilir.
Depersonalizasyonda kişi kendisini bedeninden veya düşüncelerinden uzaklaşmış gibi hissedebilir.
Derealizasyonda ise çevre rüya gibi veya gerçek dışı algılanabilir.
Bu belirtilerin bulunması tek başına belirli bir tanı anlamına gelmez ve kişinin yaşadığı tüm belirtiler birlikte değerlendirilmelidir.
Travma Sonrası Unutkanlık Olur mu?
Yoğun stres ve uyku problemleri kişinin dikkat ve konsantrasyonunu etkileyebilir.
Kişi;
“Eskisi kadar iyi odaklanamıyorum.”
“Konuşulanları hemen unutuyorum.”
gibi yakınmalar yaşayabilir.
Bazen kişinin travmatik olayın belirli bölümlerini hatırlamakta zorlandığı durumlar da görülebilir.
Ancak yeni başlayan veya belirgin unutkanlığın yalnızca psikolojik olduğu varsayılmamalıdır. Gerektiğinde diğer tıbbi nedenlerin de değerlendirilmesi önemlidir.
Travma Sonrası Suçluluk Neden Olur?
Travma yaşayan bazı kişiler olaydan sorumlu olmamalarına rağmen kendilerini suçlayabilir.
Örneğin;
“Keşke bunu yapsaydım.”
“Neden daha önce fark etmedim?”
“Neden ben kurtuldum?”
gibi düşünceler ortaya çıkabilir.
Kişi geçmişte yaşanan bir olayı bugünkü bilgisiyle tekrar değerlendirebilir.
Bu durum yoğun suçluluk ve pişmanlık oluşturabilir.
Travma Sonrası Depresyon Gelişebilir mi?
TSSB ve depresyon bazı kişilerde birlikte görülebilir.
Kişi travma sonrasında;
- Hayattan zevk alamama
- İsteksizlik
- Enerji kaybı
- Umutsuzluk
- İnsanlardan uzaklaşma
- Uyku ve iştah değişiklikleri
yaşayabilir.
Bu belirtilerin bulunması durumunda depresyon açısından da değerlendirme yapılabilir.
Travma Sonrası Panik Atak Olur mu?
Olabilir.
Travmayı hatırlatan bir durum kişinin yoğun fiziksel kaygı yaşamasına neden olabilir.
Kalp çarpıntısı, nefes darlığı, terleme ve kontrolü kaybetme korkusu gibi belirtiler ortaya çıkabilir.
Ancak her panik atak TSSB ile ilişkili değildir.
Panik belirtilerinin hangi durumlarda ortaya çıktığının değerlendirilmesi önemlidir.
TSSB Belirtileri Ne Zaman Başlar?
Belirtiler bazı kişilerde travmatik olayın hemen ardından başlayabilir.
Bazı kişilerde ise belirtilerin fark edilmesi daha geç olabilir.
Travma sonrasında kısa süreli stres tepkileri yaşanması tek başına TSSB tanısı anlamına gelmez.
Belirtilerin süresi, niteliği ve kişinin günlük işlevselliği psikiyatrik değerlendirmede önem taşır.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kendiliğinden Geçer mi?
Bazı kişiler travmatik olay sonrasında zaman içerisinde toparlanabilir.
Ancak bazı kişilerde belirtiler uzun süre devam edebilir.
Özellikle;
- Travmayı yeniden yaşama
- Kaçınma
- Sürekli tetikte olma
- Uyku problemleri
- İşlev kaybı
devam ediyorsa profesyonel destek alınması faydalı olabilir.
TSSB Tedavi Edilebilir mi?
Travma sonrası stres bozukluğu için etkili tedavi yaklaşımları bulunmaktadır.
Tedavi kişinin belirtilerine, travmanın özelliklerine ve eşlik eden psikiyatrik durumlara göre planlanır.
Tedavide;
- Travma odaklı psikoterapiler
- Bilişsel davranışçı yaklaşımlar
- EMDR gibi uygun psikoterapi yöntemleri
- Gerekli görüldüğünde ilaç tedavisi
değerlendirilebilir.
Hangi yöntemin uygun olduğuna kişinin klinik özelliklerine göre karar verilmelidir.
TSSB İçin İlaç Kullanılır mı?
Bazı kişilerde psikiyatri uzmanı ilaç tedavisi önerebilir.
Özellikle yoğun kaygı, depresif belirtiler, uyku problemleri veya travmayla ilişkili diğer belirtiler tedavi planında değerlendirilebilir.
Ancak her TSSB yaşayan kişinin ilaç kullanması gerektiği söylenemez.
İlaç tedavisi bireysel değerlendirme sonucunda planlanmalıdır.
Psikiyatrik ilaçlar doktor önerisi olmadan başlanmamalı, dozları değiştirilmemeli veya aniden bırakılmamalıdır.
Travmayı Unutmak Tedavinin Amacı mıdır?
Hayır.
Travma tedavisinin amacı kişinin yaşadığı olayı hafızasından tamamen silmek değildir.
Amaç travmatik anının kişinin günlük yaşamını sürekli kontrol etmesini azaltmak ve kişinin yaşadığı olayla daha sağlıklı şekilde başa çıkabilmesini desteklemektir.
Kişi olayı hatırlayabilir ancak anı artık eskisi kadar yoğun korku veya çaresizlik oluşturmayabilir.
Travma Hakkında Konuşmak Zorunlu mudur?
Travma tedavisi kişiye özel planlanır.
Kişinin kendisini hazır hissetmediği bir anda travmatik deneyimin bütün ayrıntılarını anlatmaya zorlanması uygun değildir.
Terapötik süreç kişinin güvenlik hissi, belirtileri ve ihtiyaçları dikkate alınarak yürütülmelidir.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Her kişide aynı seyir görülmez.
Ancak bazı kişilerde belirtiler uzun süre devam ederek;
- İlişkileri
- İş hayatını
- Uyku düzenini
- Sosyal yaşamı
- Günlük işlevselliği
etkileyebilir.
Kaçınma davranışları arttıkça kişinin yaşam alanı daralabilir.
Bu nedenle günlük yaşamı etkileyen travma belirtilerinin değerlendirilmesi önemlidir.
Ne Zaman Psikiyatriste Başvurulmalıdır?
Travmatik bir olay sonrasında;
- Olay sürekli zihne geliyorsa
- Sık sık kabus görülüyorsa
- Flashback yaşanıyorsa
- Travmayı hatırlatan her şeyden kaçınılıyorsa
- Sürekli tetikte hissediliyorsa
- Uyku ciddi şekilde bozulduysa
- Öfke ve sinirlilik arttıysa
- Günlük yaşam veya ilişkiler etkileniyorsa
psikiyatri değerlendirmesi faydalı olabilir.
Kişinin kendisine veya başkasına zarar verme düşüncelerinin bulunması gibi acil risk durumlarında ise gecikmeden profesyonel yardım alınmalıdır.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtileri
Ankara Psikiyatrist Desteği ile Travma Sonrası Stres Bozukluğunun Değerlendirilmesi
Travmatik bir olay sonrasında yaşanan her psikolojik belirti travma sonrası stres bozukluğu anlamına gelmez.
Bu nedenle belirtilerin niteliği, süresi ve kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği birlikte değerlendirilmelidir.
Ankara psikiyatrist desteği ile yapılan değerlendirmede travmatik deneyimin ardından ortaya çıkan yeniden yaşama belirtileri, kaçınma davranışları, uyku sorunları, aşırı uyarılmışlık, duygusal değişiklikler ve eşlik eden diğer psikiyatrik belirtiler incelenebilir.
Aynı zamanda depresyon, kaygı bozuklukları, panik atak, depersonalizasyon veya derealizasyon gibi durumların eşlik edip etmediği değerlendirilebilir.
Gerekli görüldüğünde psikoterapi, ilaç tedavisi veya kişinin klinik özelliklerine uygun farklı tedavi seçenekleri planlanabilir.
Travmatik olay geçmişte kalmış olsa bile zihniniz ve bedeniniz hâlâ tehlike devam ediyormuş gibi tepki veriyorsa profesyonel değerlendirme almak iyileşme sürecinin önemli bir parçası olabilir.
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtileri
Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtileri
Sık Sorulan Sorular
Travma sonrası stres bozukluğu belirtileri nelerdir?
Travmayı istemsiz şekilde hatırlama, kabuslar, flashback, travmayı hatırlatan durumlardan kaçınma, sürekli tetikte olma, kolay irkilme, uyku problemleri ve duygusal değişiklikler görülebilir.
TSSB ne kadar sürede ortaya çıkar?
Belirtiler travmadan kısa süre sonra başlayabileceği gibi bazı kişilerde daha sonra fark edilebilir. Tanı açısından belirtilerin süresi ve günlük yaşam üzerindeki etkisi önemlidir.
Flashback ne demektir?
Flashback sırasında kişi travmatik olayı yalnızca hatırlamak yerine olay tekrar yaşanıyormuş gibi yoğun bir deneyim yaşayabilir.
Travma sonrası unutkanlık olur mu?
Yoğun stres, kaygı ve uyku problemleri dikkat ve hafızayı etkileyebilir. Ancak belirgin veya yeni başlayan unutkanlıkta diğer olası nedenlerin de değerlendirilmesi gerekir.
Travma sonrası stres bozukluğu geçer mi?
TSSB için etkili psikoterapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi seçenekleri bulunmaktadır. Seyir kişiden kişiye değiştiği için tedavi bireysel olarak planlanır.
Travma sonrası stres bozukluğu için hangi doktora gidilir?
Travma sonrasında devam eden yoğun korku, kabuslar, flashback, kaçınma veya sürekli tetikte olma gibi belirtiler günlük yaşamı etkiliyorsa psikiyatri uzmanına başvurularak değerlendirme yapılabilir.