Bazen kişi aynaya baktığında görüntüsünün kendisine ait olduğunu bilir ancak kendisini eskisi kadar tanıdık hissetmeyebilir.
Konuştuğunu, yürüdüğünü veya günlük işlerini yaptığını fark eder fakat sanki bütün bunları uzaktan izliyormuş gibi hissedebilir.
Bazı kişiler bu deneyimi;
“Kendimi kendim gibi hissetmiyorum.”
“Sanki bedenimin içinde değilim.”
“Kendimi dışarıdan izliyormuş gibiyim.”
“Aynaya baktığımda kendime yabancı hissediyorum.”
şeklinde ifade edebilir.
Bu tür deneyimler depersonalizasyon olarak adlandırılabilir.
Depersonalizasyon özellikle yoğun kaygı, panik atak veya stresli dönemlerde ortaya çıkabilir. Bununla birlikte farklı psikolojik ve tıbbi durumlarla ilişkili olabileceği için uzun süren veya sık tekrarlayan belirtilerin değerlendirilmesi önemlidir.
Depersonalizasyon Nedir?
Depersonalizasyon, kişinin kendisini, bedenini, düşüncelerini veya duygularını kendisinden uzaklaşmış gibi hissetmesi durumudur.
Kişi davranışlarının kendisine ait olduğunu bilir ancak kendisini sanki dışarıdan gözlemliyormuş gibi algılayabilir.
Örneğin;
“Konuşanın ben olduğumu biliyorum ama sesim bana yabancı geliyor.”
şeklinde bir deneyim yaşayabilir.
Burada önemli nokta kişinin yaşadığı hissin gerçek dışı olduğunun çoğu zaman farkında olmasıdır.
Yani kişi gerçekten bedeninden ayrıldığına inanmak yerine;
“Böyle hissediyorum ama bunun garip bir his olduğunun farkındayım.”
şeklinde değerlendirebilir.
Depersonalizasyon Belirtileri Nelerdir?
Depersonalizasyon farklı şekillerde ortaya çıkabilir.
Kişi;
- Kendisine yabancılaşmış gibi hissedebilir
- Bedenini kendisine ait değilmiş gibi algılayabilir
- Kendini dışarıdan izliyormuş gibi hissedebilir
- Sesini yabancı hissedebilir
- Duygularının azaldığını düşünebilir
- Hareketlerini otomatik yapıyormuş gibi hissedebilir
- Aynadaki görüntüsüne yabancılaşabilir
- Zihni ile bedeni arasında mesafe varmış gibi hissedebilir
- Yaşadığı olayların kendisine ait değilmiş gibi geldiğini düşünebilir
Bu belirtiler özellikle ilk kez yaşandığında oldukça korkutucu olabilir.
Kendini Kendin Gibi Hissetmemek Neden Olur?
Kişinin kendisine yabancılaşmış gibi hissetmesinin tek bir nedeni yoktur.
Yoğun stres, kaygı, panik atak, uykusuzluk ve bazı travmatik deneyimler depersonalizasyon benzeri belirtilerle ilişkili olabilir.
Bazı kişilerde belirtiler kısa süreli ortaya çıkarken bazı kişilerde daha uzun sürebilir.
Bu nedenle kişinin yaşadığı deneyimin ne zaman başladığı ve hangi durumlarda arttığı değerlendirilmelidir.
Depersonalizasyon Anksiyete Belirtisi midir?
Olabilir.
Yoğun kaygı sırasında kişinin dikkati bedenine ve düşüncelerine aşırı şekilde yönelebilir.
Kalp atışı, nefes veya baş dönmesi gibi belirtiler takip edilmeye başlanabilir.
Bu sırada kişinin kendisini normalden farklı hissetmesi;
“Kontrolümü kaybediyorum.”
düşüncesine neden olabilir.
Bu düşünce kaygıyı daha da artırabilir.
Sonuç olarak kaygı depersonalizasyon hissini artırırken depersonalizasyon da yeni bir kaygı kaynağı haline gelebilir.
Panik Atak Depersonalizasyon Yapar mı?
Evet.
Depersonalizasyon panik atak sırasında ortaya çıkabilen belirtilerden biri olabilir.
Panik atak sırasında kişi;
- Kalp çarpıntısı
- Nefes darlığı
- Baş dönmesi
- Terleme
- Titreme
- Ölüm korkusu
- Kontrolünü kaybetme korkusu
yaşayabilir.
Bu belirtilerin yanında kişi kendisine veya bedenine yabancılaşmış gibi hissedebilir.
Bu durum panik atağın daha da korkutucu algılanmasına neden olabilir.
Kendini Dışarıdan İzliyormuş Gibi Hissetmek Ne Demek?
Bazı kişiler depersonalizasyon sırasında kendi davranışlarını sanki uzaktan gözlemliyormuş gibi hissedebilir.
Kişi;
“Yürüyorum ama sanki yürüyen ben değilim.”
“Konuştuğumu duyuyorum ama kendimi dışarıdan izliyor gibiyim.”
şeklinde ifadeler kullanabilir.
Bu deneyim kişinin gerçekten bedeninden çıktığı anlamına gelmez.
Daha çok kişinin kendilik algısında geçici bir yabancılaşma hissi yaşaması şeklinde değerlendirilebilir.
Aynaya Bakınca Kendini Yabancı Hissetmek Neden Olur?
Depersonalizasyon yaşayan bazı kişiler aynadaki görüntülerine uzun süre baktıklarında kendilerini garip veya yabancı hissedebilir.
Kişi yüzünün kendisine ait olduğunu bilir ancak görüntüsü beklediği kadar tanıdık gelmeyebilir.
Bu durum korku oluşturduğunda kişi aynalara tekrar tekrar bakarak kendisini kontrol etmeye başlayabilir.
“Şimdi normal geliyor mu?”
diye test etmek ise bazı kişilerde belirtiye olan dikkati daha da artırabilir.
Bedenine Yabancılaşmak Ne Anlama Gelir?
Kişi eline, koluna veya yüzüne baktığında bunların kendisine ait olduğunu bilir ancak farklı hissedebilir.
Örneğin;
“Ellerim bana ait değilmiş gibi geliyor.”
şeklinde bir deneyim tarif edebilir.
Bu durum uyuşma veya nörolojik güç kaybıyla aynı değildir.
Ancak gerçek bir uyuşma, güçsüzlük, hareket kaybı veya başka nörolojik belirtiler bulunuyorsa bunların yalnızca depersonalizasyona bağlı olduğu varsayılmamalıdır.
Uygun tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Depersonalizasyon ile Derealizasyon Arasındaki Fark Nedir?
Depersonalizasyon kişinin kendisiyle ilgili yabancılaşma hissidir.
Derealizasyon ise çevrenin değişmiş veya gerçek dışı hissedilmesidir.
Depersonalizasyonda kişi;
“Kendimi gerçek değilmiş gibi hissediyorum.”
diyebilir.
Derealizasyonda ise;
“Çevrem gerçek değilmiş gibi geliyor.”
şeklinde ifade edebilir.
Bazı kişiler her iki durumu aynı anda yaşayabilir.
Örneğin hem kendisini bedeninden uzak hissedebilir hem de çevresini rüya gibi algılayabilir.
Depersonalizasyon Gerçeklikten Kopmak mıdır?
Her zaman değil.
Depersonalizasyon yaşayan kişi çoğunlukla yaşadığı hissin öznel bir deneyim olduğunun farkındadır.
Kendisine yabancı hissetmesine rağmen gerçekten başka biri olduğuna inanmayabilir.
Bu yönüyle gerçekliği değerlendirme becerisinde belirgin bozulmanın bulunduğu psikiyatrik durumlarla aynı değildir.
Ancak kişinin gerçek ile gerçek dışını ayırt etmekte güçlük yaşaması durumunda profesyonel değerlendirme önemlidir.
Depersonalizasyon Şizofreni Belirtisi midir?
Tek başına depersonalizasyon şizofreni anlamına gelmez.
Kendine yabancılaşma hissi;
- Kaygı bozukluklarında
- Panik atakta
- Yoğun stres dönemlerinde
- Dissosiyatif süreçlerde
görülebilir.
Şizofreni tanısı için çok daha kapsamlı belirtilerin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Bu nedenle tek başına depersonalizasyon yaşayan bir kişinin kendisini şizofreni olduğu şeklinde değerlendirmesi doğru değildir.
Depersonalizasyon İnsanı Delirtir mi?
Depersonalizasyonun kendisi kişinin “delirdiği” anlamına gelmez.
Ancak belirtiler alışılmadık olduğu için kişi;
“Akıl sağlığımı kaybediyorum.”
“Bir daha normale dönemeyeceğim.”
şeklinde korkular yaşayabilir.
Bu korkular belirtilere odaklanmayı artırabilir.
Kişi sürekli kendisini kontrol ettikçe kendisindeki en küçük farklılığı bile daha fazla fark etmeye başlayabilir.
Yoğun Stres Depersonalizasyon Yapar mı?
Olabilir.
Uzun süreli yoğun stres kişinin hem bedensel hem zihinsel olarak aşırı yük altında hissetmesine neden olabilir.
Bazı kişilerde yoğun stres dönemlerinde duygusal uyuşma ve kendine yabancılaşma benzeri belirtiler görülebilir.
Özellikle kişi sürekli tetikteyse ve yeterince dinlenemiyorsa belirtiler daha belirgin hale gelebilir.
Travma Sonrası Depersonalizasyon Olabilir mi?
Evet.
Bazı kişiler travmatik bir olay sırasında veya sonrasında kendisini olaydan kopmuş gibi hissedebilir.
Kişinin yaşadığı yoğun duygusal yük karşısında geçici bir uzaklaşma veya yabancılaşma deneyimi ortaya çıkabilir.
Travmaya bağlı belirtiler uzun süre devam ediyorsa travma sonrası stres bozukluğu ve diğer psikiyatrik durumlar açısından değerlendirme yapılabilir.
Uykusuzluk Depersonalizasyonu Artırabilir mi?
Yetersiz uyku zihinsel yorgunluk, dikkat problemleri ve algıda farklılık hissine neden olabilir.
Uyku eksikliği aynı zamanda kaygı düzeyinin artmasına katkıda bulunabilir.
Bu nedenle özellikle yoğun kaygı yaşayan kişilerde uykusuzluk depersonalizasyon belirtilerinin daha belirgin hissedilmesine neden olabilir.
Depersonalizasyon Ne Kadar Sürer?
Süre kişiden kişiye değişir.
Bazı kişiler yalnızca birkaç dakika veya yoğun kaygı anlarında belirtiler yaşarken bazı kişilerde belirtiler daha uzun süre devam edebilir.
Bu nedenle herkes için geçerli belirli bir süre bulunmamaktadır.
Belirtiler günler veya haftalar boyunca devam ediyor ve kişinin günlük yaşamını etkiliyorsa profesyonel değerlendirme faydalı olabilir.
Depersonalizasyon Kalıcı Olur mu?
Depersonalizasyon yaşayan kişilerde en sık görülen korkulardan biri;
“Ya böyle kalırsam?”
düşüncesidir.
Belirtilerin seyri altında yatan nedene göre değişebilir.
Bazı kişilerde stres veya kaygının azalmasıyla belirtiler azalabilir.
Uzun süren belirtilerde ise temel psikiyatrik sürecin değerlendirilmesi önemlidir.
Kişinin sürekli “Geçti mi, geçmedi mi?” şeklinde kendisini kontrol etmesi de belirtilere yönelik dikkati artırabilir.
Depersonalizasyon Sırasında Ne Yapılabilir?
Belirtiler ortaya çıktığında kişi kendisini sürekli kontrol etmek yerine dikkatini mevcut ana yönlendirmeye çalışabilir.
Örneğin;
- Ayakların zemine temasını fark etmek
- Çevredeki nesneleri gözlemlemek
- Günlük aktiviteye devam etmeye çalışmak
- Nefesi zorlamadan doğal ritimde sürdürmek
- Sürekli aynaya veya bedenine bakarak kontrol etmemek
- Belirtileri internette tekrar tekrar araştırmamaya çalışmak
faydalı olabilir.
Bunlar profesyonel tedavinin yerine geçmez ancak kaygı döngüsünün güçlenmesini azaltmaya yardımcı olabilir.
Depersonalizasyonu Sürekli Kontrol Etmek Belirtileri Artırır mı?
Bazı kişiler yaşadığı ilk belirtiden sonra sürekli kendisini test eder.
“Şimdi kendimi normal hissediyor muyum?”
“Elim bana ait gibi geliyor mu?”
“Aynaya bakınca kendimi tanıyor muyum?”
gibi kontroller başlayabilir.
Bu durum kişinin dikkatini sürekli belirtilere yöneltmesine neden olabilir.
Belirtiler daha fazla fark edildikçe kişi daha fazla kaygılanabilir.
Bu nedenle sık kontrol davranışları bazı kişilerde kaygı döngüsünün devam etmesine katkıda bulunabilir.
Depersonalizasyon ve Sağlık Anksiyetesi Birlikte Görülebilir mi?
Evet.
Kişi yaşadığı belirtilerin ciddi bir psikiyatrik veya nörolojik hastalık olduğunu düşünebilir.
İnternette;
“Depersonalizasyon beyin hastalığı mı?”
“Depersonalizasyon şizofreni başlangıcı mı?”
gibi aramalar yapabilir.
Her yeni bilgi yeni bir ihtimal ve yeni bir korku oluşturabilir.
Bu nedenle sağlık anksiyetesi yaşayan kişilerde belirtileri sürekli araştırmak kaygının artmasına neden olabilir.
Depersonalizasyon Nasıl Geçer?
Depersonalizasyonun tedavisi altta yatan nedene göre belirlenir.
Belirtiler kaygı bozukluğu veya panik atakla ilişkiliyse bu durumların tedavi edilmesiyle depersonalizasyon belirtilerinde de azalma görülebilir.
Tedavi seçenekleri arasında;
- Psikoterapi
- Kaygı yönetimi
- Uyku düzenlemeleri
- Stres kaynaklarının ele alınması
- Gerekli görüldüğünde ilaç tedavisi
yer alabilir.
Her kişide aynı tedavi yaklaşımı uygulanmaz.
Depersonalizasyon İçin İlaç Kullanılır mı?
Depersonalizasyon için herkese uygulanabilecek tek bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır.
Eğer kişinin belirtilerine kaygı bozukluğu, depresyon veya farklı bir psikiyatrik durum eşlik ediyorsa psikiyatri uzmanı bu duruma yönelik ilaç tedavisi değerlendirebilir.
İlaç kullanımı kişinin klinik özelliklerine göre planlanmalıdır.
Psikiyatrik ilaçlar kişinin kendi kararıyla başlanmamalı, dozları değiştirilmemeli veya aniden bırakılmamalıdır.
Depersonalizasyon Tedavi Edilebilir mi?
Depersonalizasyon belirtileri altta yatan sürecin değerlendirilmesiyle ele alınabilir.
Tedavide kişinin;
- Belirtilerden ne kadar korktuğu
- Belirtileri sürekli kontrol edip etmediği
- Kaygı düzeyi
- Panik ataklarının olup olmadığı
- Uyku düzeni
- Yaşadığı stres kaynakları
incelenebilir.
Kişiye uygun bir tedavi planı oluşturulduğunda belirtilerin günlük yaşam üzerindeki etkisinin azaltılması hedeflenebilir.
Depersonalizasyon Nedir
Ne Zaman Psikiyatriste Başvurulmalıdır?
Depersonalizasyon;
- Sık tekrarlıyorsa
- Uzun süre devam ediyorsa
- Yoğun kaygıya neden oluyorsa
- Panik ataklarla birlikte görülüyorsa
- İş veya eğitim hayatını etkiliyorsa
- Kişinin sosyal yaşamını kısıtlıyorsa
- Sürekli gerçekliği kontrol etme ihtiyacına neden oluyorsa
psikiyatri değerlendirmesi faydalı olabilir.
Yeni başlayan bilinç değişikliği, bayılma, konuşma bozukluğu, belirgin güç kaybı, nöbet benzeri durumlar veya başka ciddi nörolojik belirtiler varsa durumun yalnızca depersonalizasyon olduğu düşünülmemeli ve uygun tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Depersonalizasyon Nedir
Ankara Psikiyatrist Desteği ile Depersonalizasyonun Değerlendirilmesi
Depersonalizasyon oldukça rahatsız edici bir deneyim olsa da tek başına belirli bir psikiyatrik hastalık anlamına gelmez.
Kaygı bozuklukları, panik bozukluk, yoğun stres, travmatik deneyimler ve farklı psikolojik süreçlerle ilişkili olabilir.
Ankara psikiyatrist desteği ile yapılan değerlendirmede belirtilerin ne zaman başladığı, hangi durumlarda arttığı, derealizasyon veya panik atakların eşlik edip etmediği ve kişinin günlük yaşamının ne ölçüde etkilendiği incelenebilir.
Ayrıca depresyon, kaygı bozuklukları ve diğer psikiyatrik belirtiler açısından kapsamlı değerlendirme yapılabilir.
Gerekli görüldüğünde psikoterapi, ilaç tedavisi veya kişinin klinik durumuna uygun diğer tedavi seçenekleri planlanabilir.
Kendinize veya bedeninize yabancılaşmış gibi hissetmek yoğun korkuya neden oluyor ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa belirtileri sürekli kontrol etmek yerine altında yatan nedenin profesyonel olarak değerlendirilmesi daha sağlıklı olabilir.
Depersonalizasyon Nedir
Sık Sorulan Sorular
Depersonalizasyon nedir?
Depersonalizasyon kişinin kendisine, bedenine, düşüncelerine veya duygularına yabancılaşmış gibi hissetmesi durumudur. Kişi çoğu zaman yaşadığı hissin garip olduğunun farkındadır.
Kendimi kendim gibi hissetmiyorum, neden olabilir?
Yoğun kaygı, panik atak, stres, uykusuzluk ve farklı psikolojik süreçler kişinin kendisine yabancılaşmış gibi hissetmesine neden olabilir.
Depersonalizasyon şizofreni belirtisi midir?
Tek başına değildir. Depersonalizasyon farklı kaygı ve stres durumlarında da görülebilir. Şizofreni tanısı çok daha kapsamlı bir psikiyatrik değerlendirme gerektirir.
Depersonalizasyon ile derealizasyon arasındaki fark nedir?
Depersonalizasyonda kişi kendisini yabancı veya gerçek dışı hisseder. Derealizasyonda ise çevresi gerçek dışı veya rüya gibi gelebilir.
Depersonalizasyon geçer mi?
Belirtilerin seyri nedenine göre değişebilir. Bazı kişilerde kısa sürelidir. Uzun süren veya sık tekrarlayan belirtilerde altta yatan nedenin değerlendirilmesi önemlidir.
Depersonalizasyon için hangi doktora gidilir?
Kendine yabancılaşma, kendini dışarıdan izliyormuş gibi hissetme veya benzer belirtiler sık tekrarlıyor ve günlük yaşamı etkiliyorsa psikiyatri uzmanına başvurularak değerlendirme yapılabilir.