Bazen kişi bulunduğu ortamı tanıdığı halde çevresini garip, uzak veya gerçek dışı hissedebilir.
Eşyalar yerli yerindedir. İnsanlar aynıdır. Kişi nerede olduğunu bilir.
Ancak yine de;
“Her şey rüya gibi.”
“Çevreme bakıyorum ama gerçek değilmiş gibi geliyor.”
“Sanki bir filmin içindeyim.”
“Etrafla aramda görünmez bir perde var.”
şeklinde tarif edilen sıra dışı bir deneyim yaşanabilir.
Bu durum derealizasyon olarak adlandırılabilir.
Derealizasyon özellikle yoğun stres, kaygı veya panik atak dönemlerinde ortaya çıkabilir. Ancak farklı psikolojik ve tıbbi durumlarla da ilişkili olabileceği için sık tekrarlayan veya uzun süren belirtilerin değerlendirilmesi önemlidir.
Derealizasyon Nedir?
Derealizasyon, kişinin çevresindeki dünyayı gerçek dışı, uzak, sisli, yabancı veya değişmiş gibi algılaması durumudur.
Kişi çoğu zaman yaşadığı hissin garip olduğunun farkındadır.
Örneğin bulunduğu odanın gerçek olduğunu bilir ancak odayı sanki farklı bir şekilde algılıyormuş gibi hissedebilir.
Bu nedenle derealizasyon gerçeklikle bağlantının tamamen kaybolduğu bir durumla aynı şey değildir.
Kişi genellikle;
“Çevrenin gerçek olduğunu biliyorum ama gerçek gibi hissettirmiyor.”
şeklinde ifade edebilir.
Derealizasyon Belirtileri Nelerdir?
Derealizasyon deneyimi kişiden kişiye değişebilir.
Sık tarif edilen belirtiler arasında;
- Çevrenin rüya gibi gelmesi
- Eşyaların uzak veya yabancı hissedilmesi
- İnsanların farklı görünüyormuş gibi algılanması
- Ortamın sisli veya bulanık hissedilmesi
- Seslerin uzaktan geliyormuş gibi algılanması
- Zamanın farklı akıyormuş gibi hissedilmesi
- Çevreyle arasında mesafe varmış hissi
- Gerçeklik duygusunda azalma
- “Burası gerçekten gerçek mi?” şeklinde düşünceler
yer alabilir.
Bu belirtiler kişide yoğun korkuya neden olabilir.
Rüyadaymış Gibi Hissetmek Neden Olur?
Rüyadaymış gibi hissetmek derealizasyonun sık kullanılan tariflerinden biridir.
Kişi bulunduğu ortamı tanımasına rağmen görüntülerin ve seslerin normalden farklı geldiğini hissedebilir.
Bu durum bazen;
- Yoğun kaygı,
- Panik atak,
- Uzun süren stres,
- Uyku problemleri,
- Travmatik deneyimler
sonrasında ortaya çıkabilir.
Ancak rüyadaymış hissinin tek bir nedeni yoktur.
Derealizasyon Anksiyete Belirtisi midir?
Olabilir.
Yoğun kaygı sırasında kişinin dikkati hem bedensel belirtilere hem de çevredeki değişikliklere aşırı şekilde odaklanabilir.
Kişi;
“Bir şeyler normal değil.”
hissine kapılabilir.
Bu sırada çevrenin farklı veya yabancı algılanması korkuyu artırabilir.
Kişi yaşadığı derealizasyonu tehlikeli bir durum olarak yorumladığında kaygı daha da artabilir.
Böylece kaygı ile derealizasyon birbirini besleyen bir döngüye dönüşebilir.
Panik Atak Derealizasyon Yapar mı?
Evet.
Derealizasyon panik atak sırasında görülebilen belirtilerden biri olabilir.
Panik atak sırasında kişi yoğun korkunun yanı sıra;
- Kalp çarpıntısı,
- Nefes darlığı,
- Baş dönmesi,
- Titreme,
- Terleme,
- Kontrolünü kaybetme korkusu
yaşayabilir.
Bu sırada çevrenin gerçek dışı gelmesi panik hissini daha da artırabilir.
Kişi;
“Çevrem değiştiğine göre kontrolümü kaybediyorum.”
şeklinde düşünebilir.
Ancak derealizasyon hissinin ortaya çıkması tek başına kişinin gerçeklikle bağını kaybettiği anlamına gelmez.
Derealizasyon Sırasında Kişi Gerçekliği Kaybeder mi?
Derealizasyonda önemli noktalardan biri kişinin yaşadığı deneyimin farkında olmasıdır.
Kişi genellikle çevresinin gerçekte değişmediğini bilir.
Örneğin odadaki masanın aynı masa olduğunu bilir ancak ona bakarken yabancı veya uzak hissedebilir.
Bu durum gerçekliği değerlendirme becerisinin belirgin şekilde bozulduğu psikiyatrik tablolarla aynı değildir.
Ancak kişi neyin gerçek olduğunu ayırt etmekte zorlanıyorsa veya farklı psikiyatrik belirtiler eşlik ediyorsa profesyonel değerlendirme gerekir.
Derealizasyon Şizofreni Belirtisi midir?
Tek başına derealizasyon şizofreni anlamına gelmez.
Kaygı bozukluklarında, panik atakta, yoğun stres dönemlerinde ve bazı dissosiyatif süreçlerde derealizasyon görülebilir.
Şizofreni değerlendirmesi ise;
- Gerçekliği değerlendirme,
- Düşünce içeriği,
- Algı,
- Davranış,
- İşlevsellik
gibi çok daha kapsamlı alanların birlikte incelenmesini gerektirir.
Bu nedenle yalnızca “çevrem gerçek değilmiş gibi geliyor” hissinden yola çıkarak şizofreni sonucuna varmak doğru değildir.
Derealizasyon ile Depersonalizasyon Arasındaki Fark Nedir?
Bu iki kavram birbirine yakın olmakla birlikte aynı değildir.
Derealizasyonda değişmişlik hissi çevreye yöneliktir.
Kişi;
“Çevrem gerçek değilmiş gibi.”
hissedebilir.
Depersonalizasyonda ise değişmişlik hissi kişinin kendisine yöneliktir.
Kişi;
“Kendimi kendim gibi hissetmiyorum.”
“Vücudumu dışarıdan izliyor gibiyim.”
şeklinde deneyimler tarif edebilir.
Bazı kişiler derealizasyon ve depersonalizasyon belirtilerini aynı anda yaşayabilir.
Yoğun Stres Derealizasyon Yapar mı?
Olabilir.
Uzun süreli yoğun stres kişinin zihinsel ve fiziksel olarak aşırı yük altında hissetmesine neden olabilir.
Bazı kişiler bu dönemlerde çevresinden uzaklaşmış veya kopmuş gibi hissedebilir.
Özellikle kişinin uzun süre dinlenemediği ve sürekli alarm halinde olduğu dönemlerde belirtiler daha belirgin hale gelebilir.
Ancak derealizasyonun yalnızca strese bağlı olduğu varsayılmamalıdır.
Uykusuzluk Derealizasyon Yapar mı?
Yetersiz uyku kişinin dikkatini, algısını ve duygusal dengesini etkileyebilir.
Yoğun uyku eksikliği yaşayan kişi çevresini normalden farklı algılayabilir ve kendisini zihinsel olarak bulanık hissedebilir.
Bu nedenle uyku problemleri derealizasyon benzeri deneyimlerin ortaya çıkmasına veya mevcut belirtilerin artmasına katkıda bulunabilir.
Özellikle kaygı ve uykusuzluk birlikte bulunduğunda belirtiler daha yoğun hissedilebilir.
Derealizasyon Neden Korkutur?
Çevrenin normalden farklı hissedilmesi kişinin alışık olmadığı bir deneyimdir.
Bu nedenle kişi ilk kez yaşadığında;
“Deliriyor muyum?”
“Kontrolümü kaybedecek miyim?”
“Böyle kalacak mıyım?”
gibi düşünceler yaşayabilir.
Bu düşünceler kaygıyı artırdığında derealizasyon hissi de daha fazla fark edilebilir.
Kişi sürekli çevresini test etmeye başlayabilir.
“Şimdi gerçek geliyor mu?”
diye kontrol ettikçe dikkat yeniden belirtiye yönelir.
Bu durum kaygı döngüsünü sürdürebilir.
Derealizasyon Kalıcı mıdır?
Derealizasyonun seyri nedenine göre değişebilir.
Bazı kişiler yalnızca yoğun kaygı veya panik sırasında kısa süreli belirtiler yaşarken bazı kişilerde belirtiler daha uzun süre devam edebilir.
Bu nedenle herkes için aynı süreyi söylemek mümkün değildir.
Derealizasyon günler veya haftalar boyunca devam ediyor, sık tekrarlıyor veya kişinin günlük yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel değerlendirme önemlidir.
Derealizasyon Sırasında Ne Yapılabilir?
Kişi yaşadığı hissi ortadan kaldırmak için çevresini sürekli kontrol etmeye çalışabilir.
Ancak bu durum bazen belirtilere olan dikkati artırabilir.
Belirtiler ortaya çıktığında;
- Bulunduğunuz ortamda güvenli olduğunuzu hatırlamak,
- Dikkati çevredeki somut uyaranlara yönlendirmek,
- Ayakların zemine temasını fark etmek,
- Etraftaki nesneleri gözlemlemek,
- Kaygı yükseldikçe nefesi zorlamadan doğal ritmine döndürmek,
- Belirtiyi sürekli test etmemeye çalışmak
yardımcı olabilir.
Bu öneriler profesyonel tedavinin yerine geçmez.
Derealizasyon Nasıl Geçer?
Derealizasyonun tedavisi altında yatan nedene göre planlanır.
Belirtiler kaygı veya panik bozuklukla ilişkiliyse kaygının tedavi edilmesiyle derealizasyon belirtilerinde de azalma görülebilir.
Tedavide;
- Psikoterapi,
- Kaygı yönetimi,
- Uyku düzeninin değerlendirilmesi,
- Stres kaynaklarının ele alınması,
- Gerekli görüldüğünde ilaç tedavisi
kullanılabilir.
Kişinin belirtileri sürekli kontrol etmesi ve internetten tekrar tekrar araştırması da kaygıyı artırabileceği için bu davranışların değerlendirilmesi faydalı olabilir.
Derealizasyon İçin İlaç Kullanılır mı?
Derealizasyon için her kişiye uygulanabilecek tek bir ilaç yaklaşımı yoktur.
Belirtilerin kaygı bozukluğu, depresyon veya başka bir psikiyatrik durumla ilişkili olması halinde psikiyatri uzmanı temel duruma yönelik ilaç tedavisi değerlendirebilir.
İlaç gerekip gerekmediğine kişinin klinik durumu dikkate alınarak karar verilmelidir.
Psikiyatrik ilaçlar kişinin kendi kararıyla başlanmamalı, dozları değiştirilmemeli veya bırakılmamalıdır.
Derealizasyon Fiziksel Bir Hastalıktan Kaynaklanabilir mi?
Bazı fiziksel durumlar, maddeler veya kullanılan ilaçlar algıda değişiklik ve sersemlik gibi belirtilere neden olabilir.
Bu nedenle özellikle ilk kez ortaya çıkan, açıklanamayan veya farklı nörolojik belirtilerle birlikte görülen durumlarda tıbbi değerlendirme gerekebilir.
Bayılma, bilinç değişikliği, yeni başlayan konuşma bozukluğu, tek taraflı güçsüzlük veya ciddi baş ağrısı gibi belirtiler varsa durum yalnızca kaygıya bağlanmamalıdır.
Derealizasyonu Sürekli Düşünmek Belirtileri Artırır mı?
Bazı kişiler ilk derealizasyon deneyiminin ardından yaşadığı hissi sürekli kontrol etmeye başlayabilir.
Sabah uyandığında;
“Bugün yine olacak mı?”
diye kontrol edebilir.
Dışarı çıktığında;
“Şu anda çevre gerçek geliyor mu?”
şeklinde kendisini test edebilir.
Bu yoğun dikkat, normalde önemsenmeyecek algısal değişikliklerin daha fazla fark edilmesine neden olabilir.
Bu nedenle belirtileri sürekli kontrol etmek kaygı döngüsünü sürdürebilir.
Derealizasyon ve Sağlık Anksiyetesi Birlikte Görülebilir mi?
Evet.
Derealizasyon yaşayan kişi belirtileri ciddi bir nörolojik veya psikiyatrik hastalığın kanıtı olarak yorumlayabilir.
Ardından internetten sürekli araştırma yapabilir.
Örneğin;
“Derealizasyon beyin tümörü belirtisi mi?”
“Şizofreni mi oluyorum?”
gibi aramalar yapabilir.
Her yeni bilgi yeni bir korkuya neden olabilir.
Bu durum sağlık anksiyetesi ve derealizasyon arasında bir döngü oluşmasına katkıda bulunabilir.
Derealizasyon Tedavi Edilebilir mi?
Belirtilerin altında yatan neden uygun şekilde değerlendirildiğinde tedavi planlanabilir.
Özellikle kaygı bozukluğu ve panik atakla ilişkili derealizasyon belirtilerinde temel kaygı sürecinin ele alınması önemlidir.
Tedavi kişinin ihtiyacına göre;
- Psikoterapi,
- Gerekli görüldüğünde ilaç tedavisi,
- Uyku düzenlemeleri,
- Stres yönetimi,
- Kaygıyı sürdüren davranışların değerlendirilmesi
gibi yöntemleri içerebilir.
Ne Zaman Psikiyatriste Başvurulmalıdır?
Derealizasyon;
- Sık sık tekrarlıyorsa,
- Uzun süre devam ediyorsa,
- Panik ataklarla birlikte görülüyorsa,
- Evden çıkmayı veya sosyal yaşamı etkiliyorsa,
- Kişide yoğun şekilde “kontrolümü kaybediyorum” korkusu oluşturuyorsa,
- İş veya eğitim hayatını etkiliyorsa
psikiyatri değerlendirmesi faydalı olabilir.
Kişinin gerçekliği değerlendirmesinde belirgin değişiklikler bulunuyorsa veya ciddi fiziksel ve nörolojik belirtiler eşlik ediyorsa gecikmeden uygun profesyonel değerlendirme alınmalıdır.
Derealizasyon Nedir
Ankara Psikiyatrist Desteği ile Derealizasyonun Değerlendirilmesi
Derealizasyon kişinin çevresini gerçek dışı, uzak veya rüya gibi hissetmesine neden olabilen oldukça rahatsız edici bir deneyimdir.
Ancak bu belirti tek başına belirli bir psikiyatrik hastalığın göstergesi değildir.
Ankara psikiyatrist desteği ile yapılan değerlendirmelerde derealizasyonun ne zaman başladığı, panik atak veya yoğun kaygıyla ilişkisi, belirtilerin süresi ve kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediği incelenebilir.
Ayrıca depersonalizasyon, panik bozukluk, kaygı bozuklukları, depresyon ve farklı psikiyatrik belirtilerin eşlik edip etmediği değerlendirilebilir.
Gerekli görüldüğünde psikoterapi, ilaç tedavisi veya kişinin klinik durumuna uygun farklı tedavi seçenekleri planlanabilir.
Çevrenin gerçek değilmiş gibi gelmesi yoğun korkuya neden oluyorsa ve günlük yaşamınızı etkilemeye başladıysa belirtileri sürekli kontrol etmek yerine altında yatan sürecin profesyonel olarak değerlendirilmesi daha sağlıklı bir yaklaşım olabilir.
Derealizasyon Nedir
Sık Sorulan Sorular
Derealizasyon nedir?
Derealizasyon kişinin çevresindeki dünyayı gerçek dışı, uzak, rüya gibi veya yabancı hissetmesi durumudur. Kişi çoğu zaman çevrenin gerçekte değişmediğinin farkındadır.
Derealizasyon anksiyeteden olur mu?
Olabilir. Yoğun kaygı ve panik atak sırasında derealizasyon belirtileri görülebilir. Ancak farklı nedenler de bulunabileceği için sürekli belirtiler değerlendirilmelidir.
Derealizasyon şizofreni belirtisi midir?
Tek başına değildir. Derealizasyon kaygı, panik atak ve farklı psikolojik süreçlerde görülebilir. Şizofreni tanısı çok daha kapsamlı bir değerlendirme gerektirir.
Derealizasyon ne kadar sürer?
Süre kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde kısa süreli görülürken bazı kişilerde daha uzun sürebilir. Uzun süre devam eden belirtilerde profesyonel değerlendirme önerilir.
Derealizasyon ve depersonalizasyon arasındaki fark nedir?
Derealizasyonda çevre gerçek dışı hissedilir. Depersonalizasyonda ise kişi kendisini veya bedenini yabancı ve kendisinden uzak hissedebilir.
Derealizasyon için hangi doktora gidilir?
Derealizasyon sık tekrarlıyor, panik veya yoğun kaygıya neden oluyor ve günlük yaşamı etkiliyorsa psikiyatri uzmanına başvurularak değerlendirme yapılabilir.